Kabihasnang Pilipino H - J

Mga Halaman = Pflanzen

✦ Mga Punongkahoy at Palumpong = Gehölze
✦ Mga damo = Krautige Pflanzen
✦ Gulay at Pampalasa = Gemüse und Gewürzpflanzen
✦ Mga Halamang-gamot = Heilpflanzen
✦ Mga Halamang Pampalamuti = Zierpflanzen
✦ Mga Prutas = Speisefrüchte
Pananim na di-nakakain → ✦ Materyales
= Technische Nutzpflanzen → Werkstoffe

baging kabute ọnggo


Sa Halamanan = Im Garten

ani
asarọl
binhị
bulaklạk
bunga
butil
butọ
dahon
sukal na damọ
dilịg
gamas
gulayạn
hardịn
hasịk
kalaykạy
lagari
pala
pitạs
pungos
putol
tabạ
tanịm
palakọl
palatạw
timb


Mga Halamang-gamot = Heilkräuter

Amarịlyo
Ampalaya
makabuhay
giling-gilingan
damọng-maryạ
makahiy
sambọng

Mga halamang-gamot sa laban ng pagtatae = Heilkräuter zur Behandlung von Durchfall: Bayabas (dahon), kaymito, mangga (bulaklak), tsaang-gubat.
Halamang-gamot sa laban sa  pigsa: Gumamela, sambong
Halamang-gamot sa laban sa kabag = Heilkräuter gegen Blähungen: Damong-marya, luya, sambong, oregano, yerba buena.
Halamang-gamot sa laban sa sakit ng kasukasuan = Heilkräuter gegen Gliederschmerzen: Bawang = Knoblauch, kalatsutsi, luya = Ingwer, sambong, yerba buena = Minze.


Mga Halamang Pampalamuti = Zierpflanzen

amarịlyo
Banderang Espanyola
bougainvillea
gumamela
paskuwạ


Mga Hayop = Tiere

Mga Lahing Hayop
Protozoa
Porifera
Uọd

Echinodermata
Mollusca
Arthropoda
may-balạt-matigạs
gagambạ
Kulisap
Vertebrata
Isd
Amphibia
reptịlya
Ibon
Pansusong Hayop

Pag-uuri ng mga hayop = Systematik der Tiere

Ginagamit namin ang sumusunod na katawagan sa kaurian ng hayop:

lahi Stammphylum
klase Klasseclass
angkạn Ordnungorder
pamịlya Familiefamily
pangkạt Gattunggenus
uri Artspecies

bituịng-dagat
butik
buwaya
garapata
sawạ
sugpọ
tuk


Heometriya = Geometrie

agapay
bilog
dami ng lamạn
hubog
hugis
pụnto
lịnya
rabạw
solid
parisukạt
parihab
tatsulok


Himagsikang Pilipino = Die philippinische Revolution

Mga Pangyayari
sa Himagsikang Pilipino
Chronik der philippinischen Revolution


Paghiram = Borgen und Leihen

Um Missverständinsse zu vermeiden, wer wem etwas leiht, einige Bemerkungen:
hiram bedeutet die geliehene Sache oder der Vorgang, dass der Leihnehmer etwas empfängt.
Bei den einfachen Verben humiram, hirmin und hirman ist deshalb ist der Leihnehmer das Subjekt in Aktivsätzen. In Passivsätzen ist die geliehene Sache oder der Leihgeber das Subjekt.
Abweichend davon sind die magpa- Verben. Im Aktivsatz ist der Veranlassende das Subjekt, und das ist der Leihgeber. Im Passivsatz ist dann der Leihnehmer bzw. die geliehene Sache das Subjekt.
Das ist leider sehr kompliziert. Noch schwieriger wird die Angelegenheit, da die Wortfamilie hiram auch verwendet wird, wenn an ein Zurückgeben nicht gedacht wird.
Für Geld leihen wird stets utang verwendet.


Mga Ibon = Vögel

bibe
itik
kalapati
kanawạy
labuyo
lawin
luklạk
manọk
matạng-dulọng
maya
pabo
paboreạl
pato
pipịt
pugo
sisiw
susulbọt
uwạk


Pag-inom at Inumin = Trinken und Getränke

alạk
barik
bino
biyịr
gatas
gulaman
halụ-halo
kakạw
kapẹ
lambanọg
lasịng
sabạw ng buko
sipsịp
pitọ-pitọ
salabạt
tagay
tanggera
tsa
tub
tubig
uhaw

✦ Tubig


Mga Isda = Fische

bangus
biy
dalagang-bukid
dilis
galunggọng
hito
igat
kitang
labahita
lagidliḍ
lapulapu
lumahan
maliputọ
maya-maya
pạmpanọ
patịng
tambakol
tangigi
tilạpya
tulingan
tulingan (2)
tuna

hasang kaliskịs palikpịk

Mga yari sa isda
bagoọng
daeng
patịs
tinapạ tuy

Pag-uuri ng Isda = Systematik der Fische

Isda = Fische.
Pang-itaas na klase ng lahing Vertebrata
● ●Isdang-butong-mura (Chondrithyles = Knorpelfische): Carcharhiniformes: Carcharhinidae = Scharfnasenhaie ( patịng), Batodiae = Rochen
● ●Isdang-buto (Teleostei = Echte Knochenfische)
● ● ●Elopomorpha
Anguilliformes: Anguilidae = Flussaale ( igat)
● ● ●Otomorpha
Clupeiformes: Clupeidae = Heringe, Engraulidae = Sardellen ( dilis)
Gonorynchiformes: Chanidae = Milchfische ( bangus)
Cypriniformes: Cyprinidae = Karpfenfische
Siluriformes: Clariidae = Kiemensackwelse ( hito)
● ● ●Euteleosteomorpha
Salmoniformes: Salmonidae = Lachsfische
Esociformes: Esocidae = Hechte
Gadiformes: Gaidae = Dorsche (Kabeljau)
● ● ● ● Angkạng-tuna (Percomorphaceae = Barschverwandte)
Scombriformes: Scombridae = Makrelen & Tunfische ( tambakol, tangigi, tulingan, tulingan (2), tuna)
Carangiformes: Carangidae = Stachelmakrelen ( galunggọng, lagidliḍ, maliputọ, pạmpanọ), Steinbutte, Butte, Schollen, Seezungen
Cichliformes: Cichlidae = Buntbarsche ( tilạpya)
Acanthuriformes: Acanthuridae = Doktorfische ( labahita), Scatophagidae = Argusfische ( kitang)
Lutjaniformes: Lutjanidae = Schnapper ( dalagang-bukid, maya-maya)
Perciformes: Epinephelidae = Zackenbarsche ( lapulapu)
Gobiiformes: Gobiicae = Grundeln ( biy)
● = Pang-itaas na klase. ● ● = Klase. ● ● ● = Pang-ibabang klase. ● ● ● ● = Pang-itaas na angkan.
Nasa ibaba nito ang mga angkan at saka ang mga pamilya.



Jose Corazon de Jesus (1896-1932)

Si José Corazón de Jesús (22 Nobyembre 1896 - 26 Mayo 1932), kilala rin bilang Huseng Batute, ay isang makatang Pilipino na sumulat ng mga tula sa Tagalog upang ipahayag ang pagnanasa ng mga Pilipino na maging malaya noong panahon ng pananakop ng Estados Unidos sa Pilipinas (1898-1946).

Kabataan
Si Huseng Batute ay isinilang sa Sta. Cruz, Manila kina Vicente de Jesus, ang unang direktor ng kagawaran ng kalusugan ng pamahalaang Amerikano sa Pilipinas, at Susana Pangilinan ng Pampanga. Lumaki si De Jesus sa Bulacan. Unang niyang tula na nailimbag ang Pangungulila na lumabas noong 1913 sa nasirang Ang Mithi noong siya ay 17 taong gulang.

Makatang mamahayag
Noong 1920, nakuha niya ang kanyang batsilyer ng batas mula sa nasirang Academia de Leyes ngunit hindi niya pinagpatuloy ang kanyang pagiging abogado dahil abala na siya sa pagsulat ng isang kolum ng mga tula sa pahayagang Tagalog na Taliba. Ang kolum ay tinawag na Buhay Maynila na isinulat niya sa pangalang-pluma na Huseng Batute. Sa pamamagitan ng kanyang kolum, pinuna ni De Jesus ang lipunan sa ilam ng mga mananakop na Amerikano at pinalaganap niya ang mithiin ng kasarinlan ng Pilipinas na noo'y isang commonwealth sa ilalim ng Estados Unidos.

May mga apat na libong tula siyang sinulat sa kanyang kolum na Buhay Maynila. Sumulat din siya ng mga walong daang kolum na pinamagatang Ang Lagot na Bagting. Paborito niyang pangalang-pluma ang Huseng Batute ngunit sumulat din siya sa ilalim ng mga pangalang Pusong Hapis, Paruparu, Pepito Matimtiman, Mahirap, Dahong Kusa, Paruparong Luksa, Amado Viterbi, Elias, Anastacio Salagubang at Water Lily.

Hari ng Balagtasan
Noong 1924, si De Jesus ay isa sa mga pangunahing manunulat sa Tagalog na nagpulong sa Tondo, Manila upang pagusapan ang pagdiriwang ng kaarawan ng makatang Tagalog na si Francisco Balagtas. Tinawag at pinamunuan ng manunulat na Rosa Sevilla ang pulong. Napagpasyahan ng mga manunulat na magpalabas ng tradisyonal na duplo, o isinadulang debate sa tula na uso noong araw ngunit nalalaos na noong mga 1920. Pinalitan nila ang porma ng duplo at binansagan itong Balagtasan para kay Balagtas. May tatlong pares ng mga makata na sumali sa unang Balagtasan. Naging matagumpay ang balagtasan at nakagiliwan ng mga manonood ang pares nina De Jesus at Florentino Collantes. Sumikat ng lubusan ang Balagtasan at ito ay naging karaniwang palabas sa mga tanyag na teatro sa Maynila hanggang noong dekada ng 1950. Pinagtapat sina De Jesus at Collantes at ginawa silang magkaribal at nagtakda ng isang tagisan ng galin noong 1925. Si De Jesus ang nanalo ng tagisan na iyon at binansagan siyang Hari ng Balagtasan. Hinawakan niya ang titulo hanggang mamatay siya noong 1932.

Mga huling taon
Sikat na si De Jesus bilang Huseng Batute sa buong Pilipinas noong inanyayahan siyang umarte sa pelikulang Oriental Blood. Kasama niya ang mga bantog na aktres na ng panahong iyon (Atang dela Rama at Carmen Rosales). Kasama rin sa kast ang kanyang anak na si Jose Corazon de Jesus Jr., na naging aktor sa ilang mga pelikulang Pilipino. Ngunit nagkasakit si Huseng Batute habang ginagawa ang pelikula at lumala ang kanyang sakit hanggang siya ay mamatay noong 26 Mayo 1932.

Si De Jesus ang sumulat ng ✦ Ang Bayan Kong Pilipinas na linatagan ng himig ng musikerong si Constancio de Guzman na naging awit ng mga Pilipino na tumutol sa batas militar na pinairal ng Pangulong Ferdinand Marcos mula noong 1972 hanggang 1980.


Armin Möller   http://www.germanlipa.de/bh/bh_HJ.html
08 Hulyo 2019 - 17 Disyembre 2020

Wakas Kabihasnang Pilipino H I J

↑↑   A-Z   Ugnika