Kabihasnang Pilipino B

  (::B)

Mga Anyo ng Bagay = Aggregatzustände   (:Bagay)

May isa sa tatlong anyo ang bagay (kung isa lamang pagkakasamang kimiko {*}): Anyong solido, anyong likido at anyo ng gas. Maaaring magbagong-anyo ang bagay.

{*} = Mas masalimuot, kung hindi iisang pagkakasamang kimiko ang bagay (hb. kahoy). Tingnan din sa ✧ Tunawin.

 
Solidọ
Anyong solido
Bagalusaw
Anyong likido
Gas
Anyo ng gas

Hugis: Di-nababago
Dami ng laman:
Di-nababago
Hugis: Nababago
Dami ng laman:
Di-nababago
Hugis: Nababago
Dami ng laman:
Nababago

Bakal
Asin
Bato
Tubig
Langis
Gas sa bote
Hangin
Gas sa ningas
palulusaw  
pamumu
  pagsingạw
pagkakakapit


Tunawin = Lösungen   (:Tunawin)

Patutunaw ang katawagan sa "pagpapasok" ng isang bagay na nasa anyong solido sa isang bagay na bagalusaw (o ng isang bagalusaw sa gas), karaniwang walang paggamit ng init. Palaging dalawang magkaibang bagay ang kailangan upang gawain ang tunawin. Ang una ay ang natutunaw na bagay. Ang pangalawa ay ang tinatutunawang bagay.

(↓ 1) tubig-alat
(↓ 2) matamis na inumin
 
  (↓ 3) Tubig sa hangin
(↓ 4) Hangin sa tubig

Ibinubukod naming mabuti ang katawagang lusaw at tunaw.



Hangin at :Bagyo = Wind und Sturm

amihan habagat sabalạs
taypun

Mga signal sa bagyo = Sturmsignale

Nagpapahiwatig ang Signal No. 1/2/3 ng hangin na tumatakbo nang hanggang 60 / nang 60 hanggang 100 / nang higit sa 100 km/h (kilometro bawat oras) at inaasahan sa loob ng susunod na 24 oras.
Signal No. 1/2/3 sagt einen Sturm voraus mit bis zu 60 / zwischen 60 und 100 / über 100 km/h, der innerhalb der nächsten 24 Stunden zu erwarten ist.

Lakas ng hangin = Windstärken (Beaufort)

Lakas = StärkeTawag Name
 m/skm/h

00 - 0.20 - 0.8 Kalmadong hanginWindsstille
10.3 - 1.51 - 5 Magaang hanginLeichter Zug
21.6 - 3.36 - 11 Mahinhing simoy na hangin Leichte Brise
33.4 - 5.412 - 19 Mahinang simoy na hanginSchwache Brise
45.5 - 7.920 - 29 Banayad na hanginMäßige Brise
58.0 - 10.730 - 39 Sariwang simoyFrische Brise
610.8 - 13.840 - 50 Malakas na simoyStarker Wind
713.9 - 17.151 - 61 Banayad na unos Steifer Wind
817.2 - 20.762 - 74 Sariwang unosStürmischer Wind
920.8 - 24.475 - 87 Malakas na unosSturm
1024.5 - 28.488 - 101 Kabuuang unosSchwerer Sturm
1128.5 - 32.6102 - 120 BagyọOrkanartiger Sturm
12> 32.6> 120 Ipuipo Orkan
m/s = metro bawat saglit. km/h = kilometro bawat oras.
1 m/s = 3.6 km/h . 1 kt (knot) = 1.852 km/h = 0.5144 m/s.

Gute Information über laufende und bevorstehende Taifune zeigt die Website der 'Japan Meteorological Agency' www.jma.go.jp/en/typh/ . Dort werden Sturmwarnungen von mehr als 30 kt in gelb und 50 kt in rot angezeigt.
May magaling na kabatiran sa kasalukuyan at darating na mga bagyo ang website na nasa itaas. Ginagamit ang kulay dilaw sa babala ng higit na 30 kt (55 km/h, unọs) at ang kulay pula sa higit na 50 kt (95 km/h, bagyọ, ipuipo).



Pagtutuos ng Bahagdan = Prozentrechnen   (:Bahagdan)

bahagdan = bahagi ng daan Prozent
Mula sa Latin na salitang 'per centum' = sa isang daan ang Espanyol na salitang-hiram na porsiyento at ang Ingles na salitang percent.
Galing sa 1/100 ang daglat 0/0   o   %.

100 % (sandaang bahagdan) ang lahat.

Ginagamit ang ✦ Tuntunin ng Tatlo para sa pagtutuos sa bahagdan.

Halimbawa 1:
Ano ang 1 % ng 300 PHP?
100 %ay300 P
1 %300 / 1003 P

Halimbawa 2:

Barantilyo na. May bawas ng 25 %. Gusto kong bumili ng isang damit na may halagang 495 PHP. Magkano ang ibabayad ko?

123.75 PHP ang bawas.
495 - 123.75 = 371.25 PHP ang bayad.
100 %ay495 P
1 %495 / 1004.95 P
25 %4.95 x 25123.75 P
Ibang paraan:
25 % ang bawas.
100 - 25 = 75 % ang bayad.

371.25 PHP ang bayad.
100 %ay495 P
1 %495 / 1004.95 P
75 %4.95 x 75371.25 P

Halimbawa 3:

Suki ako sa tindahan. Nagbayad ako ng 400 PHP sa isang damit na halagang 495 PHP. Ilang bahagdan ang bawas ko?

80.81 % ang bayad.
100 - 80.81 = 19.19 % ang bawas.
495 Pay100 %
1 P100 / 4950.2020 %
400 P0.2020 x 40080.81 %
Ibang paraan:
400 PHP ang bayad. 495 - 400 = 95 PHP ang bawas.

19.19 % ang bawas.
495 Pay100 %
1 P100 / 4950.2020 %
95 P0.2020 x 9519.19 %

Halimbawa 4:

Gagamitin namin ang gamot na halaman. 750 ml ang laman ng boteng may gamot. Dapat gamitin ang timpladang may 2 % gamot. Ilang litro ang kukunin namin?

Kukuha kami ng 375 litrong timplada.
750 ml = 0.750 l (✧ litro)
2 %ay0.750 l
1 %0.750 / 20.375 l
100 %0.375 x 100375 l

Sa Bahay = Im Haus   (:Bahay)

alulọd
atịp
baitạng
bakod
bakuran
balisbisan
balkonahe
bubọng
dingdịng
hagdanan
kisamẹ
kuwạrto
padẹr
pint
sahịg
sawali
silịd
terasa
tubo

✦ Sa Kusina
✦ Sa Paliguan
✦ Sa Salas
✦ Sa Silid-Tulugan


♫ :Bahay K

Bahay Kubo

Bahay kubo, kahit munti,
ang halaman doon ay sari-sari,
singkamas at talong,
sigarilyas at mani,
sitaw, bataw, patani.
 Kundol, patola, upo't kalabasa,
at saka mayroon
pang labanos, mustasa,
sibuyas, kamatis, bawang at luya,
sa palibot nito'y panay na linga.


✐ Salitang balangay, baranggay   (:Balangay)

balangay = historisch: Boot mit 12-16 Ruderern.
balangay (1) :: Makasaysayang tawag ng sasakyạn sa dagat na may manggagaod. = Historischer Ausdruck für ein Wasserfahrzeug mit Ruderern.
balangay (2) :: Makasaysayang tawag ng pamayanang may 30 - 100 mag-anạk sa ilalim ng hari o datu. = Historischer Ausdruck für eine Gemeinde von 30 bis 100 Familien unter einem König oder Häuptling.
balangay (3) :: Sangạy ng samahạn. = Zweigstelle einer Gesellschaft oder Gemeinschaft.
balangay (4) = Loge der Freimaurer.
baranggay (5) = Stadt- oder Gemeindebezirk → ✧ Lipon at Pulitika: Baranggay.


Balingkinitan (Malusog na Pagkain) = Schlank (Gesunde Ernährung)   (:Baling)

asugaw
glutịn
protina
tab

✦ TTT   Tumbasang ng Timbang at Taas = Körpermasseindex


Malusog na pagkain = Gesunde Ernährung

Noong unang panahon, ang likas na pagbuo ng katawan ng tao ay para sa magaling na buhay kahit may kahirapan at maraming kilos upang hanapin ang pagkain at may madalas na kakulangan nito. Kung may kaunting sobrang pagkain, iniimbak ang katawan para sa darating kahirapan sa pamamagitan ng paggawa ng taba sa loob ng katawan.

Lubhang iba ang buhay natin ngayon. Walang kahirapang mamalengke, sumasakay pauwi, kumakain ng marami at saka umuupo tayo sa harap ng TB habang kumain ng kakain o 'snacks'. Halos walang kilos. "Suwerte ako," ang iniisip ng katawan. "Puwede kong iimbak ang sobrang pagkain" at tumataba tayo.

Ano ang puwede nating gawain? Una, lukuin ang tiyan. Puwedeng kumain ng maraming prutas at gulay na may kaunting kaloriya, busog na ang tiyan bago kumain ng pagkaing may sobrang kaloriya. Napakapangit ang asukal at mga matamis na inumin. Pangalawa, tulungan ang tiyan. Puwedeng lumakad o gumalaw sa bahay at sa labas nito. Gusto ng tiyan ang kilos pagkatapos kumain. Ito ang malusog na pampapayat, hindi kailangan ng mga gamot at ng diyeta.


Mga saligang sangkap ng pagkain = Nährstoffe, Grundbestandteile der Nahrungsmittel

Ginagamit ang kimikang enerhiya ng pagkain para sa kilos at sa pagpapainit ng katawan. Maaaring sabihin na "sinusunog" ang pagkain sa katawan. Sinusukat ito (ang "pasunog") sa kaloriya ('calories', enerhiya, 1 kcal = 4.19 kJ; ang tawag ay galing sa Pransas na salitang |calorie|, Latinong |calor| = init).

Iba pang mahalagang sangkap ng pagkain = Weitere wichtige Bestandteile der Nahrungsmittel


Saligang sangkap at pasunog ng ilang pagkain
= Grundbestanteile und Brennwerte einiger Lebensmittel

Protina AsugawTaba  
kcal/100g
g / 100 g

Protina100 00400
Asugaw0 1000400
Taba0 0100900
Tubig0 000

Baboy (pinirito)230 16240
Bayabas314 168
Gatas 35 470
Isda (laman, nilaga)266 0160
Itlog (2 malaking itlog ≈ 100 g)131 9140
Kalabasa (niluto)1 5023
Kanin9 283130
Kola abp. soft drinks010 042
Mani (tinuyo)11 1148600
Pakwan1 8029
Ponkan1 11045
Saging1 23090
Sitaw (niluto)2 7030
Tinapay (2 monay ≈ 100 g)6 500240
Tokwa (sariwa)71 460
Yakult (1 bote = 80 g)121 075


Enerhiyang kailangan ng katawan = Energiebedarf des Körpers

Maaaring tayahin ang enerhiya kailangan ng katawan. Nababatay ito sa timbang at taas ng katawan at pati sa kilos at ugali ng tao (halimbawa dito: babae, 1.51 m, 63 kg ("malusog" sa TTT)).

Kaloriya sa bawat araw
kcal/d

Saligang kailangan (puso, pahinga, pagpapainit, pagkatunaw) 1600
Halos walang kilos at paggawa2000
Katamtamang kilos at paggawa2400
Maraming kilos, paggawa at isport3200



Mga sangkap ng pagkaing pang-industriya

Ginagawa sa mga malaking makina ang mga pagkaing pang-industiya. Dapat itong hakutin nang malayo at bodegahin nang matagal. Gumugugol ng maraming pera sa mga patalastas, at kaunting pera para sa mga sangkap ang tinitira. Dapat din gumamit ng mga ibang sangkap para sa mga paraan ng pagyayari at pagbobodega. Dapat bayaran din ng bumibili ang gastos na iyon, pero walang pakinabang sa sarap o lusog ng pagkain para sa kanya.

Dapat itala ang mga sangkap sa etiketa o sa balot. Karaniwan napakaliit ang limbag (at sa Inggles sa Pilipinas) upang hindi makabasa nito ang bumibili o hindi maintindihan niya. Minsan mahaba ang talaang ito, puwede ilan sa susunod na lahok:

AntioxidantProduktong kimiko para sa pag-iimbak.
CarrageenanProduktong yari sa gulaman: Kailangan para sa mga padaang pang-pabrika. Walang sarap at walang halaga.
Citric acid Produktong kimiko upang gumawa ng sariwang sarap sa inumin.
Flavours Produktong kimiko upang magpaunlad ng sarap.
Flavour enhancerProduktong kimiko upang lumakas ang sarap.
GlutamateKasangkapan upang lumakas ang sarap.
LecitinMaraming lecitin sa utaw, butong sitaw abp. Ginagawa bilang panatilihin ang emulsiyon.
Milk solids Inggles sa salita sa pulbos ng gatas.
Palm olein Langis ng palma, karaniwang "pinatigas".
Phosphate Produktong kimiko upang pampalakas ng sarap (at panatilihin ang uhaw).
ShorteningTaba para sa paghuhurno.
Vitamin Mga bitamina. Kailangan ng katawan ang mga bitamina. Pero di-kailangan o di-malusog ang sobrang bitamina. Ginagamit ang bitaminang A bilang pangkulay.
WaterTubig: Pangunahing sangkap. Mura, walang lasa at halaga, pero may timbang.

Zutaten in industriell hergestellten Lebensmitteln


Baltazar, Francisco (1788-1862)   (:Baltazar)

May bansag na Balagtas, ama ng pantulang Tagalog. Kilalang akda Plorante at Laura (Epiko 1838).
Pseudonym Balagtas, Vater der Tagalog Dichtung, Hauptwerk Plorante at Laura (Epos 1838).


♫ Pambansang Awit = Nationalhymne der Philippinen   (:Awit)

Lupang Hinirang
Bayang magiliw, perlas ng Silanganan
Alab sa puso sa dibdib mo'y buhay
Lupang hinirang, duyan ka ng magiting
Sa manlulupig di ka pasisiil.

Sa dagat at bundok sa simoy at sa langit mong bughaw
May dilag ang tula at awit sa paglayang minamahal
Ang kislap ng watawat mo'y tagumpay na nagniningning
Ang bituin at araw niya, kailan pa ma'y di magdidilim.

Lupa ng araw, ng luwalhati't pagsinta
Buhay ay langit sa piling mo
Aming ligaya na pag may mang-aapi
Ang mamatay nang dahil sa iyo.
 
Geweihte Erde
Geliebtes Land, Perle des Ostens,
Lebendig ist die Flamme im Herzen deiner Brust.
Geweihte Erde, du Wiege der Helden,
Wirst du den Feinden widerstehen.

Auf See, im Gebirge, unter der frischen Brise deines blauen Himmels
Blühen Gedichte und Gesang in Liebe für deine Freiheit.
Das Leuchten deiner Fahne ist siegreicher Glanz,
Ihre Sterne und ihre Sonne, niemals werden sie verdunkeln.

Erde unter der Sonne, voll Ruhm und Liebe,
Himmlisch ist ein Leben in deiner Obhut.
Unser Glück ist, im Kampfe
Gegen die Feinde für dich zu sterben.
 


Mga Kalapit-bansa ng Pilipinas = Nachbarländer der Philippinen   (:Bansa)

Bansa
= Land
Agwat
= Entfernung
km (*1)
Laki
= Größe
1000 km2
Mamamayan
= Bevölk.
mln. tao
Kapal
= Bev.Dichte
tao/km2 (*2)
Kabuhayan
= Sozialprodukt
USD (*3)

Pilipinas-300107294 8 900 (2018)

Malaysia 50 (2400)3203297 29 000 (2019)
Taiwan150 (1100)3623650 50 000
Indonesia250 (2800)1 900260125 12 500 (2019)
Brunei360 (1300)60.573 79 000
Tsina600 (2800)9 6001 340145 16 700
Hongkong750 (1100)176 400 58 000
Hapon900 (3000)380126330 43 000
Vietnam900 (1800)33095280 6 900
Kampuchea1100 (1700)1801668 3 700
Laos1200 (1900)240729 7 400
Thailand1400 (2000)51069135 17 900
Korea1500 (2700)10052510 39 400
Singapore1600 (2400)1.265000 88 000

USA15 0009 200330 3365 200 (2019)
Alemanya9 00036083230 56 200 (2019)

(*1)Pinamaikling agwat. Sa panaklong: Agwat mula sa Manila hanggang ang punong-lunsod.
= Kürzeste Entfernung. In Klammern: Entfernung von Manila bis zur Hauptstadt.
(*2) Karamihan ng tao sa isang parisukat na kilometro.
= Die Anzahl der Einwohner je km2.
(*3) "GDP 2017 per capita, PPP adjusted". = BIP 2017, kaufkraftbereinigt.


Mga Bantas = Satzzeichen   (:Bantas)

tandạng padamdạm (!)
gatlạng (X – X)
gitlịng (x-x)
pahilis na guhit (/)
kudlịt (')
kuwịt (,)
puwạng ( )
panaklọng (na hubọg) (( ))
pananọng (?)
panipi (")
tuldọk (.)
tutuldọk (:)
tuldọk-kuwịt (;)

Pagsulat at paglilimbag ng bantas = Schreibung und Druck von Satzzeichen

Walang puwang sa harap, may puwang sa likod ng mga bantas na . ; ! ? :
Halimabawa: Isang manok, isang isda at dalawang itlog. Mahal ito.
Walang puwang sa harap at sa likod ng laman sa "..." (panipi), (...) (panaklong na hubog), [...] at {...}.
Halimbawa: Mahal (150 PHP) ang isda.
Walang puwang sa harap at sa likod ng bantas na ' (kudlit) at - (gitling)
Halimbawa: pantay-pantay, siya'y.
May puwang sa harap at sa likod ng bantas na – (gatlang)


Pambating Panlipunan at Tawag sa Tao = Grußformeln und Anredeformen   (:Bati)

ale, aling
ate
binibini
ginoọ, ginang
Hey Joe
Ka
kuya
mama, mang
mare
nene
pare

Pambating panlipunan


♫ Bayan ko = Meine Heimat   (:Bayan)

Ang bayan kong Pilipinas,
lupain ng ginto't bulaklak.
Pag-ibig ang sa kanyang palad
nag-alay ng ganda't dilag.
At sa yumi at ganda
dayuhan ay nahalina.
Bayan ko binihag ka,
nasadlak sa dusa.

Ibon mang may layang lumipad,
kulungin mo at umiiyak.
Bayan pa kayang sakdal dilag
ang di magnasang makaalpas.
Pilipinas kong minumutya,
pugad ng luha ko't dalita.
Aking adhika, makita kang sakdal laya.
✦ Jose Corazon de Jesus
Die Philippinen sind meine Heimat,
das Land von Gold und Blumen.
Liebe weihte seinem Schicksal
Schönheit und Größe.
Ausländer waren beeindruckt
von Feinheit und Schönheit.
Meine Heimat, jetzt gefesselt
und im Unglück verstrickt.

Ein Vogel fliegt nur in Freiheit,
in den Käfig gesperrt, weint er.
Das Land kann großartig sein,
ohne sich befreien zu wollen.
Meine hochgeliebten Philippinen,
Ort meiner Tränen und des Leidens.
Mein Wunsch, dich ganz frei zu sehen.


♫ Tatlong Bibe = Drei Entlein   (:Bibe)

May tatlong bibe nakita ako,
mataba, mapayat na talaga.
Ngunit sila'y may pakpak
sa likot na iisa. (Ulitin).
At sila'y nagsasabi ng wak, wak, wak.
Sa may ilog nagpunta,
pakendeng-kendeng
ang lakad nila.


Pamilang = Zahlwörter   (:Pamilang)

Pamilang na patakarạn = Kardinalzahlen. {9-2.8 (1)}
wal 0
isạ 1 labịng-isạ 11  sandaạn 100
dalawạ 2 labịndalawạ 12dalawamp 20 dalawạng daạn 200
tatlọ 3 labịntatlọ 13tatlump 30 tatlọng daạn 300
apat 4 labịng-apat 14apatnap 40 apat na daạn 400
limạ 5 labịnlimạ 15limamp 50 limạng daạn 500
anim 6 labịng-anim 16animnap 60 anim na daạn 600
pitọ 7 labịmpitọ 17pitump 70 pitọng daạn 700
walọ 8 labịng-walọ 18walump 80 walọng daạn 800
siyạm 9 labịnsiyạm 19siyamnap 90 siyạm na daạn 900
samp 10   sanlibo 1000
tatlọng libo't dalawạng daan at limampụ't pitọ 3257 sang-angaw
 = 1 000 000

Pamilang na panunuran = Ordinalzahlen. {9-2.8 (2)}
una 1
ikalawạ 2 pangalawạ 2
ikatlọ 3 pangatlọ 3
ikaapat 4 pang-apat 4
ikalimạ 5 panlimạ 5
ikaanim 6 pang-anim 6
ikapitọ 7 pampitọ 7
ikawalọ 8 pangwalọ 8
ikasiyạm 9 pansiyạm 9
ikasamp 10 pansamp 10
ikalabịng-isạ 11
ikasandaạn 100

Pamilang na patakarạng Espanyọl = Die spanischen Kardinalzahlen.
Häufig werden spanische Kardinalzahlen verwendet, besonders bei Uhrzeitangaben und für Geldbeträge.Dabei wird die Orthografie dem Filipino angepasst.
uno, una = 1ọnse = 11  siyẹnto = 100
dos = 2dose = 12beinte, bẹnte = 20 dos siyẹntos = 200
tres = 3trese = 13treinta, trẹnta = 30 tres siyẹntos = 300
kuwạdro = 4katọrse = 14kuwarẹnta = 40 kuwạdro siyẹntos = 400
sịnko = 5kịnse = 15sinkuwẹnta = 50 sịnko siyẹntos = 500
seis = 6disiseis = 16sesẹnta = 60 seis siyẹntos = 600
siyete = 7disisiyete = 17setẹnta = 70 siyete siyẹntos = 700
ọtso = 8disiọtso = 18otsẹnta = 80 ọtso siyẹntos = 800
nuwebe = 9disinuwebe = 19nobẹnta = 90 nuwebe siyẹntos = 900
diyẹs = 10   mil = 1000
tres kuwarẹnta = 3.40 PHP     a las sịnko kuwarẹnta = 17.40 Uhrmilyọn = 1 000 000

Ibạ pang mga pamilang = Weitere Zahlen.apat, {9-2.8}


Mga Sistema ng Bilang = Zahlensysteme   (:Bilang)

Sistemang Desimal = Dezimalsystem   (:Desimal)

Mayroon tayong sampung daliri ('finger'). Mayroon ding sampung daliri ('digit') ang sistemang desimal: 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9. Wala pang daliri pagkatapos ng 9. Ginagamit natin ang dalawang daliri para sa sumusunod na bilang: 1 0 upang ilarawan ang "Sampu".

Desimal din ang palapantayang metriko. Unlapi ng isa lang titik (iba kung maliit o malaki) ang ginagamit, upang ilarawan ang napakalaking at napakaliit bilang.


Sistemang Dalawahan = Binärsystem   (:Dalawa)

Sa kaloob-looban ng lahat ng makabagong compyuter ay ginagamit ang sistemang dalawahan ('binary'). Mayroon itong dalawa lang daliri: 0 1 o "wala" at "mayroon".

Sistemang dalawahan01 1011100 101
Sistemang desimal01 234 5*
* 1 x 4 + 0 x 2 + 1 = 5 .


Sistemang Heksadesimal = Hexadezimalsystem   (:Heksa)

Dahil napakahaba ang sulat ng malaking bilang sa sistemang dalawahan ay ginagamit sa kompyuter ang isa pang sistema. May 16 daliri ang sistemang heksadesimal: 0-9 A-F.

Sistemang heksadesimal01 9EF 2C
Sistemang desimal01 91415 45*
* 2 x 16 + 13 = 45 .


Armin Möller   http://www.germanlipa.de/bh/bh_BC.html
08 Hulyo 2019 - 22 Pebrero 2021

Wakas Kabihasnang Pilipino B

↑↑   A-Z   Ugnika