Talasalitaan up - uw

° upa.{N/X} Pangngalan
Limạng libong piso ang ginugugol namin sa upa.
umupa {DT10}. Hind kamị may-ari ng bahay, umuupa lang kamị.
magpaupa {DT10}. Nagpapaupa siyạ ng ilạn pang mga bahay.
° umuupa {N//DT/K}. … at ang bawat umuupa'y may kanyạ-kanyạng lutuạn. {W Anak ng Lupa 3.4}.
upahạn {J}. Humahanap akọ ng upahạng bahay.

upang |230|. {K} Pangatnig
upang {K. At sak pa lamang akọ aalịs dito sa lupa upang ibalita sa aming kaharian. {W Samadhi 3.3}.
upang. Kailangan ko ang lapis mo upang isulat ko. Kailangan ko ang lapis mo na panulat ko. {13-4.2.2 (2)}

° upaw.{N/X} Pangngalan kalbọ

[up]. {X} Ugat ng salita
maup {DT00/fg} |14| . setzen. Maup po kayọ!
up {DT//X} |3|. "Up ka," utos ko sa kanyạ. {W Piso 3.2}.
umup {DT00/fg, DT01/fg|fn} |12| . Umup si Oden sa harạp ng isạng kainan. {W Anak ng Lupa 3.5}.
makaup {DT00} |18|. Kạpwa silạ nakaup nang tuwịd. {W Nanyang 13.13}.
nakaup {U//DT/N} |(15)|. Nakaup si Reina sa gilid ng kanyạng higaạn. {W Unawa 3.1}.
paupuịn {DB10/fh|fg} |4|. Sa unang upuan niyạ itọ pinaup. {W Prutas 3.4}.
kaupuạn {DB10/f?|fg} <-uu-> |1| {7-7.2}. Tumay si Regina buhat sa kinauupuạng malambọt na sopa. {W Naglaho 3.1}.
° pagkakaup  pagkaupo  {ND/-um-} |3|. Hind siyạ kumikilos sa pagkakaup.
° upuan {N} |10|.
° pangup {N} (puwịt).
° paup {A}. Ang bata ay nagbasạ nang paup.

° upo (Lagenaria siceriane).{N/X} Pangngalan

° uri.{N/X} Pangngalan
Anọ ang uri ng iyọng relọs? Iyạn ang pinakamabuting uri.
° uri {N} Gr. Bukod sa … mayroọn pang ibạng uri ng pangungusap … { Aganan 1999 p.22}. Pangkalahatạng uri ⊥ tiyạk na uri. { Aganan 1999 p.21}.
uri   -   uring pang-ibaba   -   pulutọng
.   -  .   -   Gruppe.
° maglagạy, ilagạy sa uri ng.
mauri {DB10}. Klima na nauuri sa tatlọng panahọn.
mag-uri, mag-uri-uri {DT01}. Sino ang mag-uuri-uri sa mga dalanghita?
uriin {DB10}. … kung paano nadaramạ, inuuri, isinasaayos at natatarọk … {W Salazar 1996 1.1.14}.
° kauriạn {N}.
pang-uri {N} Gr.
pag-uuri, pag-uuri-uri {N/G}. May limạng pangunahing batayan sa pag-uuri ng mga pangngalan. { Aganan 1999 p. 22}.
° magkauri, magkakauri {J}.
kauri {J}. Ngunit sadyạng kilala ng mga pabo ang kanilạng kauri{W Aesop 3.2.1}.
makauri {J} Gr { Santiago 2003 B p. 211}.

° urong.{X} Ugat ng salita
umurong {DT01}. Umurong ang mga kawal sa dating puwẹsto.
iurong {DB10/fp|fa}. Iniurong niya ang kanyạng kandidatura.
iurong (2). Malakị ang iniurong ng telang itọ.
° iurong (3), maiurong {DB10/fp|fa}. … at maiurong ang masarạp na minandạl na inihain ng maybahay. {W Daluyong 15.12}.
urong-sulong.

° usạ (Cervidae).{N/X} Pangngalan
:: Hayop, karaniwang may sangạ-sangạng sungay ang lalaki, manipịs ang buhọk, mabilịs tumakbọ.

[usap] |140|. {X} Ugat ng salita
° mangusap {DT01?} |1|. Nangusap silạ para kay Josẹ.
mag-usap {DT00/fg?fr} |15|. Bak namạn puwedeng mag-usap muna tayo kahit sandal. {W Suyuan 5.6}.
makapạg-usap {DT00/fg?fr} |1| {7-3.4)}. Di man kamị nakapạg-uusap alạm kong masayạ din siyạ. {W Material Girl 3.9}.
pag-usapan {DB10/ft?fp|fg} |20| {7-5.2 [2*]}. Anọ ang pinag-usapan ninyọ? Parang ayaw ni Bayaning pag-usapan pa si Goyo. {W Ulan 20.25}.
° magkausap {DT00} |3| {7-8.1 (2)}. Sa agarang paggalịng magkakausap na mul. .
° mag-usapan {DT00} |0| {7-8.2}.
makipag-usap {DT01/fg|fr} |3| {7-9.1 [1*]}. sprechen. Nakikipag-usap sa kanyạ ang babaeng nakaitịm sa wikang katutubong may halong Espanyọl. {W Nanyang 11.2}.
makiusap {DT11/fg|ft|fp} |2| {7-9.1 [2*]}. Nakiusap ka sa iyọng mga amo na perahin na lang nilạ ang araw ng Biyẹrnes. {W Rosas 4.6}.
° pag-uusap {ND} |11|. Ngunit habang tumatagạl ang aming pag-uusap … {W Estranghera 3.3}.
° pag-uusapan {ND} |12|. Kung kasalanan ang pag-uusapan. {W Dasal 3.17}. Mga pag-uusapan.
° pakikipạg-usap {ND} |4|. Mas maraming oras niyạ sa araw-araw ang pakikipạg-usap sa mga parokyano. {W Nanyang 7.2}.
° pakikiusap {NV}.
° usapịn {N} |10|. Huwạg na huwạg makikialạm sa usapịn ng matatandạ ang mga bata. {W Nanyang 11.8}.
° usapan {N} |6|. Ngunit narinịg ko ang usapan ng dalawạng lalaki … {W Damaso 4.7}.
° usap-usapan {N} |2|.
° pangungusap {N} |6|. Si Inạ ay hind palakib. {W Uhaw 3.3}.
kausap {N} |40|.
 kausap {N} |(10)|. Wari niyạ'y siyạ ang kausap ng inạ sa tul. {W Suyuan 5.14}.
° kumausap {DT01} |(1)|. Akọ ang kakausap sa kanyạ mamayạng gabị.
kausapin {DB10/ft|fg} |(18)|. Bayad mo lang 'yon dahil kinausap mo s'ya! {W Gubat 3.4}.
makausap {DB10/ft|fg} |(10)| {7-3.5.1 [1*]}. Nakausap mo na ba ang mga rosas? {W Rosas 3.15}. Puwede ko bang makausap si A.?
pakiusap |7| {N}.
 pakiusap {N, DB//X} |(6)|. Pakiusap lang, Mama, … {W Suyuan 3.9}. "Tulungan mo kamị ng anạk ko, Edwin," pakiusap ni Melody. {W Angela 3.23}.
pakiusapan {DB20/fp|fg|ft} |(1)|. Pinakiusapan pa ng ating pambansạng bayani ang kanyạng mga magulang na siyạ ay makipaglibịng … {W Pag-ibig ni Rizal 3.7}.
° ipakiusap {DB11/ft|fg|fp} |0|. Ipakiusap mo kay Nanay ang paglilinịs ng silịd ko.
° usap Gr
 ° kinakausap {8-4.1}. Person
° pinag-uusapan, [ikatlong panig] {8-4.1}. Person.
° pangungusap {13-1}. Pangungusap na halimbawa. Pangungusap na kahambịng.

° usbọng.{N/X} Pangngalan
umusbọng {DT00}. Aminado siyạng umusbọng ang mahanghạng na usap-usapan noọn. {W Rica 5.1}.

° [usisa].{DB} Ugat ng salita
° usisain {DB10}. Usisain mo kung natanggạp niyạ ang aking sulat.
° usisa {DB//X}. "Dapat ay merọn ding hari, di bạ? Merọn ka na ba nọ'n?" usisa niyạ. {W Rosas 4.1}. Bist du das etwa?", wollte sie herausfinden.
° mausisa {U}. Lubhạng mausisa ang maliliịt na bata.

° usok.{N/X} Pangngalan
Saạn nanggagaling ang usok?
umusok {DT00}.
magpausok {DT10}. Magpausok ka ng punong-manggạ.
pausukan {DB10}. Pausukan mo ang punong-manggạ. Pinausukang isd.

° utak.{N/X} Pangngalan
Mabibiyạk ang utak ko. Maraming larawan ang naglar sa utak ko. {W Angela 3.8}.
mautak, may-utak.
utak sa butọ.

° utạl.{N/X} Pangngalan
umutạl {DT00}. Kay namạn uutạl-utạl ako sa pagsagọt … {W Nanyang 11.12}.

° utang.{N/X} Pangngalan hiram
utang na loọb.
umutang {DT01}. Lagi umuutang siyạ sa akin.
utangin {DB10}. Inutang ko lamang ang selpon.
utangan {DB10}. Siyạ ang inutangan ko.
° magpautang {DT00+1/fi|fa, DT10+1/fi|fp|fa} {8-4.1}. Malimit magpautang ng kuwạrta si Juan kay Pedro.
pautangin {DB20/fa|fi|fp} {8-4.1}. Malimit pautangin ni Juan ng kuwạrta si Pedro.

° utaw (Glycine max).{N/Ch} Intsik
Ginagaw mul sa utaw ang toyo at ang tokwạ.

° utos.{N/X} Pangngalan
° Sampụng Utos. Mahirap man, kailangang sundịn nilạ ang utos. {W Prutas 3.2}.
° mag-utos.
° utusan {DB10/fb|fa}. Inutusan siyang magbantạy ng bahay.
° utụs-utusan {DB10/fb|fa}.
° iutos {DB11/fp|fa|fb} utusin.
°utos {DB//X ? N}. "Up ka," utos ko sa kanyạ nang mapansịn kong … {W Piso 3.2}.
° ipag-utos {DB10/fp|fa} |2|. Alạm mo namạn ang ipinag-uutos {N//DB/E} ng isạng hari, hind puwedeng mabali. {W Samadhi 4.4}.
kautusạn {N}. Kautusạn ng hari.
utusạn {N}. Utusạng babae.
pautọs {N} Gr.
pang-utos {J} Gr. Pangungusap na pang-utos.

° utọt.{N/X} Pangngalan
umutọt.

° uwạk.{N/X} Pangngalan
Kumakain ng bungang-kahoy ang mga uwạk.

° uwạng, uạng (Coleoptera).{N/X} Pangngalan
May uwạng siyạ sa ulo.

[uw] |120|. {X} Ugat ng salita
umuw {DT00, DT01, DT10} |40|. Umuw ka na at magpahingạ. {W Nanyang 13.14}. ° Saạn ka uuw? = Saạn ka nakatirạ? Saạn ka uuw? ☺.
uw {DT//X ☺}. Uw na tayo!
° uwian {_}.
° makauw {_}.
° mag-uw {DT10} |1|.
iuw {DB10/ft|fg, DB11/ft|fg|fn} |4|. Dinalạ niyạ ang butọ upang iuw sa kanyạng tirahan. {W Aesop 3.3.1}.
mauwị {DT01/fg|fn} |12| {7-3.5.1 [3*]}. Nauw sa bul ang pangarap na yumaman. {W Nanyang 12.4}.
° pag-uw {ND}. Maligayang pag-uw.
pauw,  pauwing {U} |20|. Pauw na akọ ng bahay nang may mapạnsin akọ. {P-P=P-U} {W Piso 3.1}. Paglalakbạy na pauw. Asong pauw. Pauw siyạng nawalạn ng pera. {A//U}.

Wikang Filipino - Wakas ng Talasalitaan up - uw  
16 Marso 2019

Simula ng pahina   Pahinang pamagat ni Filipino   Ugnika