̣tu - tul Talasalitaan - Talasalitaan
Talasalitaan tu - tul

° tub.{N/X} Pangngalan

° tubig.{N/X} Pangngalan
Gumagamit tayo ng tubig sa pag-inọm, paliligo, at paglalabạ ng damịt.
b>magtubịg {DT00/fa?fs} !!.
° magpatubig {DT01/fi|fl}. Nagpatubig akọ sa bukid.
makapagpatubig {DT01/fi|fl} {8-4.2}. Nakapagpatubig akọ sa bukid.
tubigan {N}.
pantubig {J}. Ibong pantubig.

Tubig.
agos.
alon.
bah.
balọn.
batis.
bukạl.
dagat.
dagat-dagatan.
ilat.
ilog.
karagatan.
kati.
lanaw.
lawa.
loọk.
pampạng.
pasig.
poso.
pul.
sapa.
taog.
tubig-tabạng.
tubig-alat.

Sasakyang pantubig.
bangḳ .
bapọr .
barkọ .
daọng .
gabara .

° tubo (1).{N/X?J} Pangngalan?
tubo {N, J} |3|. Mga taong tubo sa katagalugan. {W Liwayway 3.4}.
tumubo {DT00}. Hind tumutubo doon ang trigo.
magtubo {DT01}= Gewinn machen. Magtutubo siyạ diyạn.
tubuin. Magkano ang tinubo natin?
tubuan {DB10/fl|fa}. Tinutubuan ng baging ang pader.
Lahar sa bulkan Pinatubo
° patubuin {DB10/fp|fi}. Noọng unang panahọn malakịng bundọk ang pinatubo ng mga anito.
Pinatubo {NH/DB/A} ::.
bayang-tinubuan {N.L.J/DB/A}. Alemạnya ang bayang-tinubuan ng kaibigan ko.
katutubo {J}. Napakalapit na kamag-anak ng lahạt ng wikang katutubo sa Pilipinas. {W Salazar 1996 2.1.15}.

° tubo (2) |0|.{N/La/Es} Espanyol
May tumutulo sa tubo. Noọn ginamit ang tubong tingg, ngayọn ang tụbong plạstik.

° tubo (3) |13| (Saccharum offinicarum) .{N/X} Pangngalan

° [tudl].{X} Ugat ng salita
manudl, tumudl, tudlaịn, itudl {V.}.
matudl {DB10}.
pantudl, panudl {N}.
tudlaan {N}. Gitn ng tudlaan. Tudlaan ng galit ng kanyang amạ-amahan.
panudlaan, tudlaan (2) {N}.
tiradọr {N/Es}.

° tudlịng.{N/X} Pangngalan
Sa mga tudlịng nilạ itatanịm ang maịs.

° tugm.{N/X} Pangngalan
Ang Sining ng Tugm at Sukat (pamagat) { M.M. Corazo, LIW 16 Set 2009}.
magtugm, magkatugm {DT00}.
itugm, patugmaịn {DB10}.
tugmaan {N}.
magkakatugm {J}. Magkakatugmang kulay.

° tugọn.{N/X} Pangngalan
Isạng matalinong tugọn.
tumugọn {DT}. Tumugọn akọ nang may ngit sa labi. {W Angela 3.23}. Nagkunw akọng tutugọn sa tawag ng kalikasạn. {W Nanyang 11.11}.
tugunan {N}. Ang kilos ay ginaganạp nang tugunan ng mga tagaganạp. { Aganan 1999 p. 63}.

° tugtọg.{N/X} Pangngalan
Saạn nanggagaling ang tugtọg na iyọn?
tumugtọg. Maaari ba akọng tumugtọg sa inyọng bagong piyano? Tumutugtọg ang kampana sa simbahan.
tugtugịn {DB10}. Tinugtọg niya sa piyano ang paboritong kantạ.
patugtugịn {DB10}. Pinatugtọg niyạ ang bagong bala.
tugtugin {N}.

° tuhod.{N/X} Pangngalan

° tuhog.{X} Ugat ng salita
magtuhog, {DT10}, tuhugin, ituhog {DB10}.
tuhugan {N}.

° tuk.{N/Ch} Intsik
Mahaba ang tuk ng ibong iyọn.
manuk {DT00/mang+tuka}.) picken. Nanunuk ang matapang na inahịn.
tumuk {DT01}. Tumutuk ng maịs ang manọk.
tukaịn {DB10}. Tinuk ng manọk ang maịs.
° matuk {DB10}. Lumayo ka at bak ka matuk ng manọk.
magpatuk {DT00+10/fi|fa}. Magpatuk ka ng manok.
patukaịn {DB10/fa|fi}. Patukaịn mo ang manọk.
pagtukaịn {DB10/fp|fa} |1| {7-5.3 (1)}. Pagkuwạ'y pinagtutuk nilạ [mga pabo] itọ [uwak] hanggạng sa takot na lumisan. {W Äsop 3.2.2}.

° tukạl (Eichhornia crassipes).{N/X} Pangngalan

° tuklạs.{N/X} Pangngalan
Isạng bagong tuklạs sa larangan ng aghạm.
tuklasịn {DB10/fp|fa}. Hinahayaan nilạ ang kani-kanilạng mga anạk na tuklasịn ang sarili. {W Estranghera 3.6}.
° makatuklạs {DT10/fa|fp} |0|. Nakatuklạs siyạ ng gint sa mga bundọk na iyọn.
matuklasạn {DB10/fp|fa} {7-3.5.1}. Natatakot akọng matuklasạn itọ ng aking mga magulang. {W Angela 3.16}.
pagkatuklạs {N}.
manunuklạs {N}.

° tuklọng.{N/X} Pangngalan
tuklungan {N}.

° tuk (Gekko gecko).{N/X} Pangngalan

° tukọl.{J/X} Pang-uri
Tukọl na mga bilang. Gansạl o tukọl.

° tukoy.{X} Ugat ng salita
° tumukoy {DT01/fa?fp|fb}. Hind tumutukoy sa iyọ ang sinabi ko. ° Ang pangngalan ay tumutukoy sa mga salitạng sumisimbolo sa ngalan ng tao, … { Aganan 1999 p. 21}.
° tukuyin {DB10/ft|fg}. Tinukoy niyạ ang ginaw ni Juạn. Tinukoy niyạ si Juan. ° Anọ ang tinutukoy mo? Tinatawag na kongkreto o tahạs ang pangngalan kapạg mga materyal na bagay ang tinutukoy nito. {W Aganan 3.1.2}.
° pagtukoy {ND}. Didang na hind pinansịn ang ginawạng pagtukoy ni Lino sa kaniyạng hilig na magịng makata at manunulat. {W Daluyong 15.48}.
° pantukoy {N} Gr.
° makatukoy {J}. Salitạng makatukoy. Gr {11-4}.

° tuksọ.{X} Ugat ng salita
Tuksọ sa akin ang masarạp na luto upang kumain nang marami.
manuksọ {DT00}. Ngunit nanunuksọ ang iyọng mga dila. {W Madaling Araw 3.8}.
tumuksọ, tuksuhịn. Tinuksọ ng mga bata si Juạn dahil sa kanyạng maiklịng gupịt.
ituksọ.

° tuktọk.{N/X} Pangngalan
tumuktọk {DT00, DT01}. Mayroọn akọng naririnịg na tumutuktọk sa pint.
tuktukịn {DB10}.
pantuktọk, panuktọk {N}.

° tuktọk (2).{N/X} Pangngalan
Hind silạ nakaabọt sa tuktọk ng bundọk. Maraming sasakyạn sa daạn habang oras na tuktọk.
tuktọk (2) {N}. Nakaput mul sa tuktọk hanggạng paạ.

° tul.{N/X} Pangngalan
Kumath siyạ ng tul.
tumul {DT00}.
tulaịn {DB10}.
tulaạn {DB10}.
pagtul {N/G}.
panulaan {N}.
manunula {N} (makata).
patul {J}.

tulad |110|. {N/X} Pangngalan
tulad {N} |{N}, {U} ↔ 70|. Hind namin kailangan ang isạng tulad mong walạng pagmamahạl sa sariling any. {W Äsop 3.2.3}.
tulad {U}. Hind tulad noọn sa probịnsiyạ. {W Pagbabalik 3.8}.
tulad ng {U TW}. Kung mayaman lang siguro kamị tulad ninạ Tiya Margie. {W Tiya Margie 3.4}.
° tumulad {DT01} |1|.
° tularan {DB10} |1|.
° pagtularin {DB10} |0|. Pinagtulad ng mga matatand ang mga kabataan noọn at ng sa ngayọn.
° makatulad {DT10} |0|. Nakatulad siyạ ng amạ niyạ.
° nakakatulad {U//DT/K}.
° pagtularan {DB10}.
° pagtutulad {ND}.
° pagkakatulad {N}. May pagkakatulad ang puso ng tao at ang bọmba ng tubig.
° tularạn {N}.
katulad ng {U TW} |{U TW}, {A//U TW} ↔ 12| (≈ gaya, kagaya) {9-3.1}. Katulad ninyọ akọ. {W Aquino 2010 3.6}. Sapagkạt batịd kong hind kumukupạs ang busilak na kaloobạn sa isạng batang katulad mo, Samadhi. {W Samadhi 4.3}.
katulad sa {U TK} |{U TK}, {A//U TK} ↔ 2| {9-3.2}. Ang nakikita niyạ ay katulad sa malimit ikuwẹnto sa kanyạ ni Lolo Pandọy. {W Samadhi 3.2}.
° katulad {A//U}. Katulad noọng Martẹs.
katulad ng {A//U TW}. Katulad ng nasa itaạs. Katulad ng itaạs. Gustọ kong malaya katulad ng mga ibon. {W Estranghera 3.4}. (Buhọk na) itịm na itịm na katulad ng sa gabị. { Liwayway 26 Nob 2007 Juan Tamad}.
katulad sa {A//U TK}. Katulad sa mga bangkạng papẹl ay nawal ang kaniyạng bụlto sa aking paningịn. {W Pagbabalik 3.18}.
° magkatulad, magkakatulad {U} |1| . Magkatulad na mga pangyayari.
° di-katulad {U}.
° [halintulad] |hali(ng)+tulad| |3|.
 maghalintulad {DT}.
ihalintulad {DB}.
paghahalintulad {N/G}. ng … at …   ng … sa …

° tulak. Drücken.{N/X} Pangngalan
Sa isạng tulak ay naibulịd nilạ ang maanay na punongkahoy sa bangịn.
itulak. Itulak mo and pint, huwạg mong kabigin. Itulak natin ang kọtse.

° tulạy.{N/X} Pangngalan
Bumabagtạs sa ilog ang tulạy. Tumawịd sa tulạy.

° tuldọk.{N/X} Pangngalan Mga bantas
magtuldọk {DT10}, tuldukạn {DB10}. Tuldukan mo ang mga i.
tuldọk-kuwịt, tuldukuẉt {N/Cd}.
tutuldọk {N/&}.
tuldọk-tuldọk {N/&&}.

° tulin.{N/X} Pangngalan
Gaanọ ang tulin ng eruplano?

° tulingan.{N} Pangngalan

° tulis.{N/X} Pangngalan
Nasugatan akọ sa tulis ng kalawịt.
matulis. Matulis ang kayarom.
magtulis {DT.}, tulisan {DB.}. Tulisan mo ang lapis.
° tulisạn {N}.
 tulisạn-dagat {N/Cd}.
tulisạn (2) {N} :: Uri ng napakaliịt na isd. Tulisạng pugọt.

° tulo.{N/X} Pangngalan
Naririnịg mo ba ang tulo ng tubig sa sahịg? Tulo buhat sa bubungạn. Tulo mul sa gripo.
tulo (2) {N}.
° tumulo {DT00, DT01}. Tumutulo ang tubig. Tumutulo ang tubig sa gripo.
patuluin {DB10}. Patuluin mo ang mga pinggạn.
patuluan {DB20}.B. Medizin in die Augen). Patutuluan ko nito ang matạ mo.

tulog |50|. {N/X} Pangngalan
° tulog {N}. |5|. Sarạp ng tulog sa madalịng-araw. {W Nanyang 14.1}.= Das Schöne des Schlafs im Morgengrauen.
matulog {DT00/fg} |40|. Natutulog pa akọ. Puwede kang matulog sa amin. [{W Unawa 3.2}].
tulog {DT//X ☺} |2|. Tulog ka na ba? {W Madaling Araw 3.7}.
makatulog {DT00/fg} |12| {7-3.4}. Hind siyạ makatulog dahil sa galit. {W Karla 5.203}.
makatulog {DT00/fg} |3| {7-3.5.2}. Nakatulog na akọ sa paghihintạy sa iyọ! {W Bulaklak 8.20}.
° pagtulog {ND} |3| !!.
° pagkatulog {N} |0|. Si Juạn ay parang nagisịng sa mahabang pagkatulog. { LIW 26 Nob 2007 Juan Tamad}.

Pagtulog.
antọk.
banịg.
damịt-pantulog.
gising.
higaạn.
idlịp.
kama.
kubrekama.
kumot.
mạnta .
pagọd.
pangarap.
papạg.
puyạt.
silịd-tulugan.
unan.

tulong |70|. {N/X} Pangngalan
tulong {N} |12|. Nakalabạs ngạ ng balọn ang lobo sa tulong ng kambịng. {W Äsop 3.1.3}.
tumulong {DT01/fg|fp} |15|. Walạng tutulong sa inyọ. {W Bulaklak 8.28}.
tulungan {DB10/fp|fg} |18|. Hind natin silạ dapat tulungan dito. {W Salazar 2.2.14}.
makatulong {DT01/fg|fp} |15|. Nag-asawa na ang dalawạng babaing nakatutulong sana. {W Dayuhan 3.3}.
° maitulong {DB11/ft|fg|tp}. Mayroọn bang maitutulong ang wikang Filipino upang iwaksi ang takot? {W Cao 2013 3.3}.
° magpatulong {DT00+01/fh|fg} |1|. Huwạg magpatulong sa hind kakilala. .
° patulungin {DB11/fg|fh|ft}. Patulungin mo si Ed sa paglilinis ng bahay.
° patulungan {DB10+01/fp|fh|fg}. Patulungan mo kay Ed si Diding.
° mapạgtulungan {DB10/fp|fg} {8-5.4}. Napạgtulungan akọng awayin ng mga pịnsan ko.
magtulungạn {DT00/fr} |4| {7-8.2} !!. Kung gustọ mong makaaliṣ dito, magtulungạn tayo. {W Äsop 3.1.2}.
° makipagtulungạn {DT00/fr} !!.
° pagtulong {ND} |3|.
° katulong {N, U} |10|.

° tulos.{N/X} Pangngalan
Binakuran niyạ ng tulos na kahoy ang kanyạng lote.
tulusan {DB10/fl|fa}.
itulos {DB11/fp|fa|fl}. Para akọng kandilang itinulos sa kinatatayuạn ko nang marinịg ang pangalang Fernando Khan. {W Angela 3.12}. K. hörte.

° [tulot].{X} Ugat ng salita
itulot, matulutan {V/.}.
° [hintulot] {./hing+tulot}
 pahintulot {N/pa+hing+tulot}. Nagbigạy ng pahintulot.
magpahintulot {DT.}.
pahintulutan {DB00, DB10}. Pinahintulutan siyạng umuw. Pinahintulutan ko siyạng umuw.
ipahintulot {DB10/fp|fa}.

tulọy (1). {A/HT} Pang-abay
"Sabi birthday ko daw ngayọn." Bigl ko tulọy siyạng nayakap. {W Piso 3.5}." Daraufhin habe ich ihn sofort in den Arm genommen.

[tulọy, tuloy] (2).{X} Ugat ng salita
itulọy {DB00/ft} |4|. … ang aking hangarin na itulọy ang paglalayạs. {W Estranghera 3.6}.
° Tulọy! {DB/X ? N/X}.
° tulụy-tulọy {U/&&}. Tulụy-tulọy na daạng patungo sa bayan.
patuloy {U}.
 patuloy {U}. Patuloy pa rin ang ating pagkukunwar. {W Madaling Araw 3.3}.
magpatuloy {DT01/fg|ft} |15|. Nagpatuloy akọ sa paglalakạd. {W Piso 3.1}.
ipagpatuloy {DB10/ft|fg} |8| {8-5.2}. Ipagpatuloy ang negosyo ng amạ balang-araw. {W Nanyang 6.8}.
° pagpapatuloy {ND}.

° [tulọy, tuloy] (3).{X} Ugat ng salita
tumulọy {DT01} |6|. Tumutulọy siyạ sa bahay ng kaibigan.
° tuluyan {N}.
 … sapagkạ't wal nang lugạr para kanilạ sa tuluyan. {Luc. 2:7}.
manuluyan {DT00}. … siya'y nanunuluyan sa bahay ni Dona C. L. {W Ibig ni Rizal 3.5}. L.
panunuluyan {NV}.

Wikang Filipino - Wakas ng Talasalitaan tu - tul  
16 Marso 2019

Simula ng pahina   tum - tuy   Leitseite Filipino   Ugnika