Talasalitaan i - il

i- {x} Panlapi
i- (1) {7-2.4} Unlapi ng pandiwang balintiyak (pandiwang payak).
i- (2) Unlapi ng pangngalan. itaạs
ika- (3) {7-7.2} Unlapi ng pandiwang balintiyak (fokus sa sanhi).
ika- (4) {9-2.8} Unlapi ng pamilang na panunuran. ikalawạ
ipa- (5) {7-4.1} Unlapi ng pandiwang balintiyak (pagkakabago ng paghimok).
ipag- (6) {7-5.3} Unlapi ng pandiwang balintiyak.
ipagpa- (7) {7-5.3} Unlapi ng pandiwang balintiyak.
ipang- (8) {7-6.1} Unlapi ng pandiwang balintiyak.
ipaki- (9) {7-9.2} Unlapi ng anyong makadiwa.
isa- (10) {7-7.1} Unlapi ng pandiwang balintiyak (lugar o dako).

ibạ. {U/X} Pang-uri
ibạ {U} |120|.  . Sayạng at ibạ ang landạs na kinapuntahan mo. {W Daluyong 15.47}. Minsạn ay gustọ ko na siyạng sisihin, ngunit wal rin namạng kahihinatnạn ang pagsisi sa ibạ at sa sarili. {W Damaso 4.4}. Gustọ ko sanang sabihin sa 'yo na ibạ ang nais iparatịng ng aking utak. {W Madalin Araw 3.4}.
° ibạ pa {U A/HT}. Kung minsạ'y bumibilị rin ng mantika, asịn at ibạ pang mga bagay. {W Nanyang 11.1}.
° at ibạ pa {K U A/HT}, atb., atbp..
maibạ {DT00/fy, DT01/fy|fn} |2| {7-3.5.1 [3*]}. Sapagkạt naibạ ang ayos ng mga kagamitạn nilạ hind katulad noọng umalịs silạ kaninang umaga. {W Busilak 3.4}.
° mag-ibạ {DT10/fgft} |1|.
° ibahịn {DB10/ft|fg} |3| (∼ baguhin). Madalịng ibahịn.
magkaibạ {DT01/fy|ft, DT10/fy|ft} |5| {7-8.1 (2)}. Kadalasan, ang mga tauha'y tila nagkakaibạ lamang sa kasuotan. {W Tiongson 4.5}. Nagkakaibạ silạ ng kuru-kuro.
° magkaibạ-ibạ {DT10/fy|ft}.
° kaibahạn, kaibhạn {N} |7|. Pangunahịn ang malakịng kaibhạn ng dalawạng wika. {W Nanyang 2.3}. … kaibhạn ng isip-Pilipino sa ibạng kabuuạng kulturạl. {W Salazar 1996 2.1.21}.
° kakaibhạn {N}.
° pagkakaibạ {N}.
° pagkakaibạ-ibạ {N}. Pagkakaibạ-ibạ ng mga kulay.
° pagkamạgkaibạ {N}.
ibạ-ibạ {U/Tb} |6|. Subalit ibạ-ibạ ang antạs ng kaalaman sa bawat wika at samakatwịd, ibạ-ibạ rin ang tindị ng pagkakaugnay dito. {W Salazar 1996 1.3.5}.
ibạng-ibạ {U/Tb} |4|. Kung dahil lamang sa haba ay ibạng-ibạ ang "Katapusạng Hibịk ng Filipinas" ni Bonifacio. {W Almario 2006 16.11}. völlig anders.
magkaibạ {U} |6|. Para sa pag-iibigan ng magkasintahan mul sa magkaibạng lahi. {W Nanyang 22.18}.
ibạ't ibạ {U.K U} |35|. Pinagmasdạn niyạ [uwak] iyọn [palahibo ng pabo] at nasiyahạn sa ibạ't ibạng kulay na taglạy niyọn. {W Äsop 3.2.1}.
kakaibạ, kaibạ {U} |15|. Nasa kakaibạ o di-tamang pananagalog. {W Plano 3.40}.

° ibabbabạ
° ibabawbabaw
° ibayo (1).{N/X?} Pangngalan
Ibayong dagat.
sa ibayo ng. Tumawịd tayo sa ibayo ng ilog.

° ibayo (2).{J/X?} Pang-uri
Dalawạng ibayo. Sampụng ibayo.
ibayo {J}. Ibayong kapạl. Ibayo ang lakị ng sahod ni Juạn kaysạ kay Pedro. Mag-ingat ka nang ibayo.
mag-ibayo {DT}.
ibayuhin {DB}.
pag-ibayuhin {DB}. Nang matanạw ang lupa, pinag-ibayo ng malalangọy ang kanyạng pagsisikap.

° ibig.{N/X} Pangngalan
ibig {DP/N} (∼ gustọ) {9-6.1.2}. Hind ibig na mag-aral ni Pedro ng Filipino. {DP/N L} Hindi ibig mag-aral ni Pedro ng Filipino. {DP/N  L }. Ibig mag-aral ng Filipino si Pedro. [0] {DP/NN  L }.
umibig {DT00, DT01}. Umiibig siyạ. Umiibig siyạ sa kanyạng anạk.
ibigin {DB10}.
maibigan {DB10/fp|fa}. Binibilị bawat maibigan ko. {W Tiya 3.6}.
mag-ibigan {DT00/fr} {7-8.2}.
pag-ibig {NV}.
pag-iibigan {NV}.
° kaibigan [kaɪ'bi.gan], [ka.ʔi'bi.gan] {N}.
 ° Matalik kong kaibigan.
° makipagkaibigan {DT00/makipag+kaibigan} {7-9.1}. Madal ring matuto ang mga taong mahilig makipagkaibigan.
° magkaibigan {N, U}.
° pakikipạgkaibigan {ND}.
° pagkakaibigan {N/pagka+kaibigan}.
° magkaibigan, magkakaibigan {U}.

° ibịs (1).{N/X} Pangngalan
ibịs (2).
maibsạn, ibsạn, maibisạn, ibisạn (1) {DB10/fb|fa}. Ibsạn ng sunong ang matandạng babae.
maibsạn, ibsạn, maibisạn, ibisạn (2) {DB10/fb|fa}. Sa tulong ng wastọng pamamahala sa mga daratịng na taọn, maiibsạn din ang marami nating problema. {W Aquino 2010 3.7}.

° ibon.{N/X} Pangngalan
:: Uri ng hayop na may balahibo, may tuk, may dalawạng pakpạk, at may makaliskịs na paạ.
ibon (2). "Ibon" ang panglikọd, "bilang" ang pangharạp.

Mga Ibon.
bibe.
Entenküken
itik.
kanawạy.
labuyo.
lawin.
luklạk.
manọk.
pabo.
paboreạl.
pato.
pipịt
pugo.
sisiw.
susulbọt.
uwạk.

° idlịp.{N/X} Pangngalan
maidlịp, umidlịp. Noọ'y walạ ni isạ mang namimilị at kasalukuyang umiidlịp si Dy Koyi. {W Nanyang 11.6}.

° [igaya].{X} Ugat ng salita
kaigayahan {N}.
kaiga-igaya {J}. Halimbawa nito ang kaiga-igayang paggamit sa … {W Javier 3.5}.

° [igi].{X} Ugat ng salita
igihan.
kaigihan {N}. Mga kaigihan ng pagtirạ sa ḅkid.
maigi {J}. Kuskusịn ko raw maigi ang dumị sa aking katawạn at buhọk. {W Damaso 4.5}.

° [igs].{X} Ugat ng salita ikl
° |igsi : ikli ↔ 0:20|
° umigs {DT00}.
° kaigsiạn {N}.
° maigs {U}.

° igtịng.{X} Ugat ng salita
° igtingạn, paigtingịn {DB10}. Igtingạn mo ang lubid.
° maigtịng {U}. Ngunit maigting pa rin ang mga pagtatalo sa kanyạng kaloobạn. {W Nanyang 22.19}.

° iha, iho.{N/Es} Espanyol
°  .

° ihaw.{X} Ugat ng salita
iihaw, mag-ihaw. Nag-ihaw kamị ng karnẹ, isd at manọk.
inihaw. Inihaw na isd.

° ihi.{N/X} Pangngalan
umihi. Dapat umihi ang mga bata bago matulog.

° ikawika.
ikạwka.
° ikid.{N/X} Pangngalan
° Bumiḷ ka ng isang ikid na sinulid.
mag-ikid, ikirin, iikid {D..}.
° ikirạn {N}. Umuup ang magandạng prinsesa sa ikirạn.
paikid {U}. Pusod ang tawag sa buhọk na tinipong paikid o patumpọk sa likọd o ibabaw ng ulo.

° [ikl].{X} Ugat ng salita
umikl {DT00}. Umikl (umurong) ang tela.
magpaikl {DT10}.
paikliịn {DB10}.
pinaikl {J/DB/A} (dinaglạt). Pinaiklịng pangalan.
pagpapaikl {N/G/magpa-}.
maikl {J}. Mahilig magsulat ng maiklịng kuwẹnto at mga tul si Nimfa. {W Suyuan 3.5}. Malinis ang suọt niyạng damịt at nasuklạy ang maiklịng buhọk. {W Ulan 20.24}.

° ikot.{X} Ugat ng salita
umikot {DT00}. Umiikot ang gulọng.
ikutan {DB/fl|fa}. Kay namạn mas ginugustọ ng mga taong ikutan at iwasan ang simbahan at ang sementẹryo. {W Nanyang 12.10}.

° ilag.{X} Ugat ng salita
Ilag! {I}.
umilag {DT01}. Umilag siyạ sa kanyạng kapitbahay.
mangilag {DT01}. Nangilag sa kanyạ ang mga tao nang magkasakịt ng tisis.
makailag {DT00}. Nakailag si Ed, sabạy-salạg sa suntọk. {W Bulaklak 8.2}.
pangilagan {DB10}. Pinangilagan siyạ ng mga tao nang magkasakịt ng tisis.
pag-ilag {N}. Hustụng-hustọ ang kanyạng pag-ilag; hind siyạ tinamaan ng bola.

ilạn. {U/X} Pang-uri
ilạn {U} |{U}, {UN} ↔ 150|. Nasiglạyan niyạ ang ilạng batang tumatalọn sa ilog mul sa sementadong pampạng. {W Anak ng Lupa 3.1}. Ilạng taọn na nilạ itọng ginagaw. {W Prutas 3.2}. ° Kinailangan niyạng daanạn ang matatarịk na burọl at ilạng mga sapa. {W Samadhi 4.1}.
ilạn? {UN} {12-2.2}. Ilạn kayọ? Ilạng Filipino ba talagạ ang nagkakaroọn ng pagkakataọng magtrabaho sa ibạng bans? {W Almario 2007 3.6}.
mangilạn-ngilạn {DT00/fy} |4|. Mangilạn-ngilạn lang ang namimilị, na pagkabilị'y agạd nag-aalisạn. {W Nanyang 11.5}.
° ikailạn?, pang-ilạn {UN} |0|.
° kailanạn {N/ka+ilan+an} Gr.
makailạn {A} |2|. Ang kanyạng mga bisig ay makailạn kong binuhusan ng tubig na mainit. {W Uhaw 3.13}.
kung makailạn {AS(K AN)} |(1)|. Mabibilang sa mga daliri ng aking dalawạng kamạy kung makailạn kamịng namasyạl. {W Uhaw 3.9}.
kailạn? |60| [kaɪ'lan, kʌ.ʔɪ'lʌn] {AN} {12-2.3}.
 Kailạn tayo dadatịng doọn? {W Cao 2013 3.6}.
° kailạn lamang, kamakailạn lamang {A A/HT}. Kamakailạn lamang ay nagpapistạ kamị rito. Parang kailạn lamang.
kailạn man, kailanmạn, kailanmạt {AS(AN K/HT)} |25|. Kailanmạn umalịs si Tony ay wal akọng pakialạm. ° Kailanmạt makita niyạ akọ, ay nagagalit siyạ.
° hind kailanmạn {A AS}. Hind akọ nagbibigạy ng tulong kailanmạn.
kahit kailạn {AS(K AN)}. Kahit kailạn umalịs si Tony ay wal akọng pakialạm.
° kahit kailạn {A(K AN)}. Hind akọ nagbibigạy ng tulong kahit kailạn.
kamakailạn {A} |7|. Dumaạn [siya] sa amin kamakailạn. {W Ulan 20.1}.

kailangankailangan.

° [ilạp].{X} Ugat ng salita
kailapạn {N}.
mailạp {J}. Ilạng gabị na, mailạp pa rin sa akin ang pagdalaw ng antọk. {W Estranghera 3.1}.

° ilat.{N/X} Pangngalan sapa

° ilaw.{N/X} Pangngalan
Nakita namin ang mga ilaw ng lungsọd. Buhạy pa ang ilaw. Bukạs pa ang ilaw. Patạy na ang ilaw.
ilaw ng lẹnte {N MC L/Es}.
ilawạn {N}. Sa tabị ng tibị ay maliịt na ilawạn.

ilịng.{N/X} Pangngalan
Ilịng ang kasagutan niyạ.
umilịng {DT00}. Umilịng siyạ.

° ilog.{N/X} Pangngalan
Malalim ang ilog.
taga-ilog.
Tagalog {N,J/taga+ilog?}.

° ilong.{N/X} Pangngalan
Tungk ng ilong.
matangos. Matangos ang ilong. {W Samadhi 4.2}. Hind katangusang ilong. {W Uhaw 3.2}.
sarạt {J}. … at ang sarạt na ilong ay pawang tand ng pagigịng "tsutsiya" (mestiso). {W Nanyang 7.11}.

Wikang Filipino - Wakas ng Talasalitaan i - il  
16 Marso 2019

Simula ng pahina   im - ir   Pahinang pamagat na Filipino   Ugnika