Talasalitaan de - diy

° dehado.{N/Es} Espanyol

° delikado.{J/Es} Espanyol
Delikado ang pagmamaneho sa gilid ng bangịng iyạn.

° dẹngge.{N/Swa/Es} Swahili/Espanyol
|denga, dinga|

° dentịsta.{N/La/Es} Espanyol

° depẹnde.{J/Es} Espanyol batay
Depẹnde sa iyọ ang oras ng pag-alịs.

° derẹtso.{J/Es} Espanyol
Derẹtso lang, hind sa kanan, hind sa kaliw.

° despạtso.{N/Es} Espanyol
Naiwan niyạ ang pera sa despạtso.

° despedida. {N/Es} Espanyol
Malakịng salu-salo ang despedida nilạ.

di- {x} Panlapi
di- (1) Unlapi ng pangngalan (pagtatanggi). di-Tagalog
di- (2) Unlapi ng pang-uri (pagtatanggi). di-karaniwan

° dibdịb.{N/X} Pangngalan
Paninikịp ng dibdịb. Habang nagkakape, binuksạn niyạ sa akin ang kanyạng dibdịb. {W Angela 3.18}.

° diga.{N/X} Pangngalan daldạl
Diga lang ang sabi niyạ.
magdidigạ {DT00}.

° dighạl.{N/X} Pangngalan
dumighạl {DT00}.

° [digm].{X} Ugat ng salita
° digmaan {N}.
 Ikalawạng Digmaang Pandaigdịg.
kadigmaan {N}.

° diịn.{N/X} Pangngalan
° Saạn ang diịn ng salitạng itọ? Alịng pantịg ang may diịn?
° diinạn {DB00, DB10} {DB.}. Diinạn mo ang tịmbre. Alịng pantịg ang dinidiinạn.
° idiịn {DB11}. Idiịn mo ang tịmbre. Ginagamit ngayọn ang "globalissasyon" bilang sangkalan upang idiịn na kailangan natin ang Inglẹs upang … {W Almario 2007 3.5}.
° magbigạy-diịn {DT01/fa|fp}. Nagbibigạy-diịn siyạ sa mga mahahalagạng salit.
° bigyạng-diịn {DB10/fp|fa}. Bigyạng-diịn ang mahahalagạng salit.
° diịn {N} Gr.
 ° diịn. Diịng hulị (diịng pangunahịn sa hulịng pantịg).
° Diịng bagulị, mulahulị (diịng pangunahịn sa ikalawạng pantịg mul sa hulị.
° Diịng pangalawạ.
° diinạn {DB10}. Alịng pantịg ang dinidiinạn?
° dinidiinạn {U//DB/K}, (may diin).
° di-dinidiinạn, (walang diin).

° dikdịk.{J} Pang-uri Pagdurog
dumikdịk, magdikdịk {DT10}. Sino ang dumikdịk ng pamintạ?
magdikdịk sa asịn.
dikdikịn {DB10}. Puwede bang dikdikịn mo na lang akọ sa lusọng? {W Unggoy}.
dikdikan {N}.

° dikịt (1). {N} Pangngalan
dumikịt {DT01}. Dumidikịt sa sugat ang tapal.
idikịt {DB11}. Idikịt mo ang larawan sa dingdịng. Idinikịt ng uwạk sa kanyạng katawạn mga lagạs na balahibo ng pabo.
magkadikịt {DT00} |0?| {8-8.1 (2)}. Magkadikịt ang kanilạng mga labi. {W Nanyang 22.5}.
pandikịt {N}.
magkadikịt {J} |5?|.
dikịt-dikịt {J/&&}. Dikịt-dikịt (kabịt-kabịt) na sulat. Sulatin nang dikịt-dikịt.

° dikịt (2).{X} Ugat ng salita
kariktạn.
marikịt. Marikịt na mukh. Marikịt na damịt. Marikịt na dalaga.

° dila.{N/X} Pangngalan
° Nawal ba ang dila mo? Ilawịt mo ang dila.
° mandila {DT01/mang+dila}.
° dilaan {DB10}.
° →balarila |bala+dila|.

° dilạg.{N/X} Pangngalan
dilạg (2) {N}. Natanạw ni Juạn ang isạng magandạng dilạg na roọn nanggaling ang napakabangọng amọy. { LIW}.
marilạg {J}.

° dilạn.{U/X} Pang-uri
 P-P=P-U  {9-3 (2)}.
Dilạng tao.
dilạn {N?} (∼ lahạt). Iadyạ mo kamị sa dilạng masasam.

° [dilat].{X} Ugat ng salita
dilạt (1) {J}. Dilạt na ang kanyạng mga matạ sa katotohạnan.
dilạt (2) {J}.
dumilat {DT00}. Dumilat na ang bata.
idilat {DT?}. Galịt na idinilat ang magagandạng matạ. {W Nanyang 22.15}.

° dilạw.{N/X,J} Pangngalan/Pang-uri
Dilạw ang kulay ng bungang manggạ.
manilạw {DT00/fa}. Naninilạw ang papẹl habang nagtatagạl. Naninilạw ang suọt niyạng putịng sạndo.̣ {W Nanyang 21.13}.
panilạw ng balạt {N/G MC N}.

° [dili].{X} Ugat ng salita
° dili-dili, dilidili {N}.
 magdilidili {DT10/fa|fp}.
dili-dilihin, dilidilihin {DB10/fp|fa}.
mapagdili-dili {J}.

° dili.{D/X} Pang-abay
dili-hind {D/Cd}.
dili-ibạ't. Ang batang babaeng iniligtas ni Ahia ay dili-iba't si Fely. {W Nanyang 22.10}.

° [dilịg].{X} Ugat ng salita
magdilịg {DT10}. Namunga ang manggạ sa kadidilịg namin. {6-6.5.2}.
diligịn {DB10}.

° dilịm.{N/X} Pangngalan
Takọt siyạ sa dilịm.
madilịm. Umuwi kamị sa gabịng madilịm. Madilịm ang langit bago umulạn.

° dilis (Stolephorus commersonii.{N/X} Pangngalan
:: Maliịt na isdạng nakakain (hanggạng 11 cm). Isdạng-alat, mịnsan sa ilog. Sangkạp sa paggaw ng patịs o bagoọng, kinakain rin bilang pulutan.

° dilubyo, delubyo.{N/Es} Espanyol

din, rin. {A/HT} Pang-abay
|din : rin ↔ 200:450|
May pitọng taọn din kamịng hind nagkita. {W Angela 3.18}. Sa araw ding iyọn. {W Pagbabalik}. Hindi rin kumikib si Inạ. {W Uhaw 3.12}. Ibạng asong may hawak-hawak ring butọ sa bibig. {W Aesop 3.3.1}.

dinịg. {U} Pang-uri ≠ kinịg.
° dinggịn {DB10/ft|fg} |1|. zuhören, auf jem. hören. Dinggịn mo ang guro.
marinịg {DB10/ft|fg} |90| {7-3.5.1 [1*]}. Shhh… Bakạ marinịg tayo. {W Suyuan 3.3}. Pinakiramdamạn ko kung may maririnịg akọng tinig at kalabọg. {W Angela 3.10}. {10A 411 Σ}
makarinịg {DT00/fg, DT10/fg|ft} |9| {7-3.5.2}. Nakakarinịg ka ba? Biglạng-biglạ, nakarinịg si Tan Sua ng mga hibịk mul sa libingan. {W Nanyang 12.12}.
° pandinịg {N} |4|.
° parinịg {N} |1|.

° dingdịng.{N/X} Pangngalan

dito, diyạn, doọn ['di:.tɔ], [di'jʌn] [dʒʌn], [dɔ.ʔɔn] {TK.HP} Panghalip na pamatlig na SA {8-4.6 (6)}
dito, rito |220|; diyạn, riyạn |12|; doọn, roọn |80|. Dito silạ nabuhay kasama ang mga diwata. {W Ambrosio 2006 1.12}. Dito tayo kumain. Wal ka na roọn!
dahil dito, diyạn, doọn {O TK.HP}. Dahil dito, napilitan ang magsasakạng tawagin ang kanyạng anạk. {W Äsop 3.4.4}.
magkaroọn {DT10/fg|ft} |80| {7-8.1}. Nagkaroọn akọ ng pagkakataọng mapạg-aralan ang wika{W Nanyang 2.4}.
pagkakaroọn {ND} |10|. Masuwẹrte si Fely sa pagkakaroọn ng isạng kasintahang gaya ni Ahia. {W Nanyang 22.5}.
° kinaroroonan {N}.
itọ, iyạn, iyọnitọ.
ganitọ, ganiyạn, ganiyọnitọ.
[maritọ, mariyạn, maroọn] {7A-113}.
 naritọ |15|, nariyạn, naroọn {DT00/N}; nariritọ, naririyạn, naroroọn {DT00/K}. Tagaktạk ang kanyạng pawis nang mapahint siyạ sa tabị ng isạng pinakamatandạng puno na naroọn. {W Samadhi 4.2}. Naritọ ang sus kanina lamang.
naritọ, nariyạn, naroọn {U//DT/N}. Pupuntạ akọ sa naroọng simbahan.
[manditọ, mandiyạn, mandoọn] {7A-113}.
 nanditọ, nandiyạn, nandoọn {DT00/N}. Hay, bakit nga ba akọ nanditọ sa tabị mo? {W Madaling Araw 3.7}. Nandiyạn ka na namạn tinutuksọ-tuksọ ang ating puso.
parito, pariyạn, paroọn |punta+dito, +diyan, +doon|.
 pumarito, pumariyạn, pumaroọn {DT00/fg/um+parito}. Nang paparito ka'y hind ka ba natakot? {W Lunsod 3.11}.
parito, pariyạn, parọn {DT?} {7-9.3}. Parito! Parito ka!
° parituhan, pariyanạn, paroonạn {DB10/fn/parito+an}. Parituhạn mo siyạ.
° paroroonạn {N//DB/H ? N}.
° maparitọ !!, mapariyạn, maparoọn {DT00/fg} |0| {7-3.5.1 [3*]}. Mapaparitọ silạ mamayạng hapon kasama ang pamịlya. Naparoọn na akọ.
° paparituhin {DB10/fh/fg/pa+parito+in} {7-4.1 (9)}. Paparituhin mo si Ana.
° ipariyạn, iparoọn {DB10/ft/fg/i+pariyan}. Ipariyạn mo ang lapis.
° paroọ't-parito {D/paroon+at+parito}.

° diwa.{N/X} Pangngalan
Diwa ng kabataan. Diwa ng kanyạng sinabi. Diwa ng batạs. Panatilihin na lamang natin sa diwa ang katamisạn ng isạng pangarap. {W Uhaw 3.19}.
mag-bigạy-diwa {DT00}.
pandiwa {N} Gr.
kadiwaan {N} F.
makadiwa {J}.
makadiwa (2) Gr {J}. Makadiwang panlapi {Aganan 1999 p. 58} Panlaping makadiwa {Santiago 2003-B}.
malapandiwa Gr {J}. Malapandiwang ugạt {VCS malapandiwa}.
maladiwa F Gr {J} = verbähnlich. Anyọng maladiwa = Verbähnliche Form.

° [diwang].{X} Ugat ng salita
magdiwang {DT10}, ipagdiwang {DB10}. Nagdiwang siyạ ng kanyạng ikalimampụng kaarawạn kahapon. Ipinagdiwang nilạ ang pistạ ni San Jose.
pagdiriwang {N}.

°diwara.{N/X} Pangngalan
kapariwaraạn. Magdulot ng kapariwaraạn. {W Material Girl 3.3}.

° [diwas].{X} Ugat ng salita
kariwasaạn {N}.
mariwas {J}.

° diwata.{N/X} Pangngalan
Wag kang umasa sa isạng diwata. {W Pagbabalik 3.17}.

° diyabetes.{N/Gr/La} Griyego-Latino |diabetis|
Diabetis mellitus (katawagang pang-aghạm) :: Sakịt na dulot ng kakulangạn sa hormone mula sa lapạy.

diyạn, riyạndito.
° diyaryo.{N/Es} Espanyol ≈ pahayagan

° Diyọs.{N/Es} Espanyol ∼ Bathala

Wikang Filipino - Wakas ng Talasalitaan de - diy  
16 Marso 2019

Simula ng pahina   do - duy   Leitseite Filipino   Ugnika