Talasalitaan dak -dal

° dakila.{J/X} Pang-uri
Dakilang pangalan. Dakilang pangarap. Aming dakilang hari. {W Samadhi 4.4}.

° dakịp.{X} Ugat ng salita
dumakịp, dakpịn. Dinakịp siyạ ng mga pulịs dahil sa matuling pagpapatakbọ ng kọtse.

° dakm.{N/X} Pangngalan
dakm (2) {N}.
makadakm {DT10}. Tuwạng-tuw kamị nang makadakm ng isd sa mga siwang ng batọ sa ilog. {W Nanyang 22.3}.

° dako. {N/X} Pangngalan
Nakatirạ kamị sa dakong silangan ng lungsọd. Dakong silangan. Sa kabilạng dako (∼ bandạ).
dumako {DT01}. Dumako siyạ sa halos kalagitnaan ng mahabang estero na nasa likọd ng unibersidạd. {W Anak ng Lupa 3.7}.
mapadako {DB10/fp|fa} {7-3.5.1 [1*]}. Napadako ang tingịn ko sa buhọk ni Bayaini. {W Ulan 20.21}.
Mga Dako.
Hilaga.   Silangan.   Timog.   Kanluran.

° dakọt.{N/X} Pangngalan
Gustọ ko isạng dakọt ng kẹndi.
pandakọt {N}.

dalạ. {N/X} Pangngalan
dalạ {N} |{N}, {DB//X} ↔ 32| . Magaạng dalạ.
magdalạ {DT10/fg|ft |8|, DT01/fg|ft |1|}. Marunong din siyạng magdalạ ng damịt. {W Karla 5.206}. Siyạ ang nagdalạ sa maletang yantọk. {W Nanyang 21.14}.
° magdalạng-tao, magdalạntao {DT00} |3| (≈ magbuntịs). May babae na sa buhay niyạ at nagdadalạntao pa. {W Angela 3.16}.
dalhịn {DB10/ft|fg} |25|. Dinalạ niyạ ang butọ upang iuw sa kanyạng tirahan. {W Äsop 3.3.1}.
dalạ {DB//X}. Librọng dalạ ko mul sa Napa. {W Nanyang 22.1}.
dalhạn {DB20/fp|fg|ft, DB20/fn|fg|ft} |5|. Dinadalhạn ko kayọ ng mabubuting balita ng malakịng kagalakạn. {Luc. 2:9}.
madalạ {DB10/ft|fg} |4|. Marahil, kagaya ni Nieva, nadalạ lang akọ sa impluwẹnsiyạ ng aking mga barkada, parang ibong malaya. {W Estranghera 3.9}. Mahusay siyạng magkuwẹnto, madadalạ ka talagạ at matatawa. {W Ulan 20.4}.
magpadalạ {DT10/fh|ft, DT11/fh|ft|fn} |12| {7-4.1 (7). Nagpadalạ siyạ ng larawan nilạ ni Papa. {W Nanyang 21.7}. BPI na ang magpapadalạ ng remittance ninyọ sa bangk niyạ.
magpadalạ (2) {DT01/☺}. Nagpadalạ siyạ sa iyakan ng mga artịsta sa teleserye.
padalhạn {DB20|fp/fh/ft} |1| {7-4.1 (8)}. Nang ikasạl si Isha ay pinadalhạn pa niyạ ng imbitasyon si Tan Sua. {W Nanyang 13.29}.
ipadalạ {DB01/ft|fp, DB11/ft|fh|fn} |7| {7-4.1 (10)}. Sa litratong ipinadalạ ni Ahia sa Tengsua, kamukh ko nga siyạ talagạ. {W Nanyang 22.5}.
maipadalạ {DB10/ft|fh} |3|. Natanggạp mo ba ang card na naipadalạ ko? {W Rosas 3.8}.
° tagadalạ, tagapạgdalạ {N}.

° dalaga.{N/X} Pangngalan
° Malakị na ngạ akọ, isạng ganạp na dalaga nang matatalọs. {W Material Girl 3.5}. ° Dalagang inạ.
° magdalagạ {DT00} !!. Doọn na akọ nagdalaga. {W Daluyong 15.14}.
° nagdadalagạ {N/DT/E} (nagbibinat).
° dalagita {N/Esm}.
° matandạng dalaga {U.L N}. Mayaman ang matandạng dalaga.
° dalagang-bukid:: Isdạng-dagat (Caesius caerulaureus).

° dalandạn.{N/X} Pangngalan kahẹl
Katạs ng dalandạn.
dalandạn (2) :: (Citrus aurantium).
dalanghita :: Citrus nobilis.

° dalang.{N/X} Pangngalan
Dalang ng buhọk. Dalang ng bahay.
madalang. Madalang ang mabubuting tao. Madalang ang buhọk niyạ.

° [dalạs] |80|.{X} Ugat ng salita
dalasan {N}. Pamantayan ng dalasan ang hertz, isang osilasyon sa bawat saglịt.
madalạs {J}. Mulạ sa araw na iyọn, nagịng madalạs ang pagdalaw sa akin ni Fernando. {W Angela 3.20}.
kadalasan {D}.

dalaw. {N/X} Pangngalan
dalaw {N} |2|. Panạy ang dalaw mo sa simbahan ngayọn. {W Rosas 3.22}. Oras ng dalaw.
dumalaw {DT01/fg|fn} |8|. Bigl siyạng dumalaw sa pinaglilingkurạn kong restorạn. {W Angela 3.18}.
dalawin {DB10/fn?fp|fg} |12|. Dadalawin natin ang hari. {W Pagbabalik 3.20}.
° pagdalaw {ND}. Pagdalaw sa bahay ng kaibigan niyạ.

dalawạ. {UB/X, N} Pamilang {9-2.8}
dalawa (2), labịndalawạ (12), dalawampụ't dalawạ (22), dalawang daan (200). Bukas na bukas din, tayong dalawạ na lamang ang aani sa ating pananịm. {W Äsop 3.4.4}. Magugunit ko ang sinabi ng dalawạ kong kapatịd na babae. {W Dayuhan 3.8}.
ikalawạ (ika-2), pangalawạ {UB, N}.
° ikalawạ (∼ hulịuna).
° pangalawạ (2). Pangalawạ lamang sa kahalagaan.
° pumangalawạ {DT00}.
magdalawạng isip {DT00/mag+(dalawang isip)}. Hind siyạ nagdalawạng isip na sundạn at hanapin agạd ang dulo ng bahạghari. {13A-101 Σ [1b]}.
dadalawạ {UB}. Dapat ituring ang lahạt ng kultura (at hind iisạ o dadalawạ lamang) ng buọng daigdịg. {W Salazar 2006 2.2.11}.
makalawạ, makadalawạ {A, N} |3|. Makalawạ siyạng nagịng bịktimạ ng mga bulaang saksị. {W Daluyong 2.12}. Tuwịng makalawạ.
samakalawạ {A}.
kamakalawạ {A}.

° daldạl.{N/X} Pangngalan
magdaldạl {DT00}.
magdadaldạl {DT00}.
daldalera, daldalero {N}.
madaldạl {J}.

° dal.{I/X?} Padamdam
° Dal! {M ? DT//X}.
° dumal {DT00} |0|. Dumal ang pagsusulit pagkatapos mag-aral.
° daliạn {DB?DT10}. Daliạn mo ang pagsusulat mo.
° madaliạn {DT01/fs|fc/ma--an} {7-3.6}. Nadaliạn akọ sa pagsusulit.
° magpadal {DT10/fi|fp}.
° padaliịn {DB10/fp|fi}.
° pagpapadal {N/G}.
° kadaliạn {N} (dali). Magalịng ang kadaliạn ng padalạ.
° kadaliạng mabaluktọd, kadaliạng baguhin {N.L DB}.
° panandalian {U}. Paghintong panandalian. Gr.
° dalị-dal {U/&&, A/U/&&}. Tuwạng-tuw siyạ at dalị-dalịng hinawakan ang butọ sa pamamagitan ng kanyạng bibịg. {W Aesop 3.1}.
° sandal {N/isa+dali}.
 ° Sandal lamang. Sandal lang.
° panandalian {U/pang+sandali+an}.
° madal {U}.
 ° Madalịng gawịn iyạn. Binigyạn mo ng madalịng sagọt ang aking tanọng.
° madalịng araw. Maginạw sa madalịng araw.
° magmadal {DT00, DT01}. Lumabạs si Isha na mẹdyo gulọ ang buhọk, bahagyạng namumulạ ang mga pisngị, at nagmamadalịng umalịs. {W Nanyang 11.6}. Magmadal ka diyạn.
° dal {DT//X/}. Dal ka diyạn.
° madaliịn.
° pagmamadal {ND/mag+madali}. Sa kanyạng pagmamadal ay nakalimutan niyạng magpaalam.
° madalian {U/madali+an?ma+dali+an}. Madalian ang telegramang iyạn.

° daliri.{N/X} Pangngalan
May limạng daliri bawat kamạy.

Limang Daliri.
hinlalakị.
hintuturo.
hinlalato.
palasingsingan.
hinliliịt, kalinkingan.

° dalisay.{U/X} Pang-uri
° Dalisay ang tubig sa bukạl. Dalisay ang Tagalog sa lalawigang Bulakạn. ° Dalisay na pag-ibig.
° padalisayin {DB/fp|fa}. Dapat (nating) kilalanin ang ating kultura, padalisayin at pangalagaan itọ. {W Katesismo 3.29}.
° kadalisayan {N}. Tatạk na kadalisayan.

° dalisdịs.{N/X} Pangngalan

° dalit.{N/X} Pangngalan
magpadalit {DT}.
pagdalitaịn {DB}.
karalitaan {N}.
maralit {J}. Sa maliịt na simbahang iyọn nagsisimbạ ang mga maralit. {W Nanyang 12.10}.

° dalọ.{X} Ugat ng salita
dumalọ. Mahigịt na isạng libong tao ang dumalọ sa pulong.
pagdalọ {N/G}. Kailangan namin ang iyọng pagdalọ sa pulong.
kadalọ {N}.

° daloy.{N/X} Pangngalan
Daloy ng luha. Daloy ng dug. … nagsasanib ang dalawạng daloy ng pagsasalin sa Mahal na Passion. {W Dasal 3.19}.P.
daloy (2) {N}.
dumaloy {DT01}. Dumadaloy pa ang dug sa sugat.
daluyạn (1) {N}.
daluyạn (2) {N}. Daluyạn ng dug ang ugạt. Daluyạng-luha. Daluyạng-uhog. Daluyạng-ihi.

° dalubhasa.{My/N} Malay |juru bahasa|.
magpakadalubhasa {DT00} {7-8.4}.
dalubwika {N}.
dalub-aghạm {N}.
dalubhasaan {N}.
kadalubhasaan {N}.
makadalubhasa {J}.

° daluyong.{N/X} Pangngalan
Daluyong :: Pamagat ng nobela ni Lazaro Francisco { Francisco 1986}.

Wikang Filipino - Wakas ng Talasalitaan dak - dal  
16 Marso 2019

Simula ng pahina   dam - day   Pahinang pamagat na Filipino   Ugnika