Talasalitaan d - dai

daạn. {N/X} Substantiv - Pangngalan
daạn {N} |18|. Pumakabil silạ ng daạn. {W Bulaklak 8.11.
dumaạn {DT00/fg, DT01/fg|fn} |10|. Naisip niyạng dumaạn muna sa maliịt na restorạn. {W Nanyang 12.9}.
magdaạn {DT01/fg|fn} |7|. Bihira na ang nagdaraạng sasakyạn. {W Naglaho 3.20}.
daanạn, daanan !! {DB10/fn|fg} |9|. Kinailangan niyạng daanạn ang matatarịk na burọl. {W Samadhi 3.1}.
dinaanạn, dinadaanạn {N//DB} |(2), (3)|. Dirẹ-dirẹtso pa rin siyạ at hind bumaling ng tingịn sa mga dinadaanạn. {W Suyuan 3.6}.
idaạn {DB11/fp|fg|fn} |5|. Idadaạn nilạ akọ sa mataạs na bintana. {W Mumo 3.2}.
maparaạn, mapadaạn {DT01/fg|fn} |4| {7-3.5.1 [3*]}. Ngunit nang siyạ ay malapit na, napadaạn siyạ sa isạng ilog. {W Äsop 2}. Nang mapadaạn siyạ sa salamịng nakasabit sa dingdịng, napatigil siyạ. {W Pang-unawa 3.3}.
magpadaạn {DT00+10/fh|fg} |1| {7-4.1 (7)}. Si Didang at si Lino ay nagparaạn pa muna ng maraming sandal. {W Daluyong 15.11}.
mapạgdaanạn {DB10/fn|fg} |1|.
napạgdaanạn {U//DB/N} |(1)|. Pero bago sila natutong lumipad, marami rin silạng napạgdaanạng hirap. {W Estranghera 3.4}.
° makiraạn {DT00} |0| {7-9.1 [2*]}. Makikiraạn akọ sa tabị mo.
° pagkaraạn {ND/G/-um-} |26| (≈ pagkatapos). Pagkaraạn ng isạng taọng buhay may-asawa. {W Naglaho 3.7}.
paraạn {N} |75|. Mayroọn akọng naisip na paraạn kung papaano nating gagawịn iyọn. {W Aesop 3.1.2}.
° pamamaraạn {N} |8|. Pamamaraạn sa pamumustạ.
° kaparaanạn {N}.
° nakaraạn {U, N/U}. Mga nakaraạng araw. Di na natin maibabalịk pa ang nakaraạn. {W Tiya Margie 3.9}. Nakaraạng pulong.
° pangnagdaạn {N, U} Gr {6-6}.
° pamaraan {N?U}. Pang-abay na pamaraan.
° maparaạn, mapamaraạn {U}. Mapamaraạng bata. Napakamaparaạng tao.
makaraạn {A} |10|. May mga anim na buwạn lamang, makaraạng mamatạy si Inạ. {W Daluyong 15.16}.
° pakiraạn {D00} {7-9.2}.
 ° Pakiraạn po, mabigạt ang dalạ ko.
° padaạn {D00} ☺ {7-9.3}.

Sa Daan.
abenida.
babaan.
bangketa .
baọn.
bisikleta.
bus.
daạn.
dirẹtso.
diyip.
eskinita.
hint.
hintuan.
ikot.
(sa) kaliwạ.
kạlye .
(sa) kanan.
kalsada.
kọtse.
landạs.
lansangan.
lik.
pamasahe .
pasalubong.
paradahạn .
sakạy.
sakayan.
sasakyạn.
tawiran.
trak.
traysikẹl.

° daạn (2).{N/X} Pangngalan
sandaạn, isạng daạn.
dalawạng daạn.
dantaọn. At hand na ring mamatạy ang mga anạk ng bayan upang matapos ang tiniịs na tatlọng dantaọn ng dalit. {W Almario 2006 16.32}.

° daeng, daing.{N/X} Pangngalan
:: Isdạng biniyạk, inasnạn at pinatuy (sa araw).

° dag.{N/X} Pangngalan
Pag wal ang pusa ay naglalaro ang mga dag.

° dagạn.{N/X} Pangngalan
dumagạn {DT}.
madaganạn {DB10/fp|fa}. Parang nadaganạn ng batọ ang puso ko. {W Nanyang 21.9}.

° dagat.{N/X} Pangngalan
Masarạp ang maligo sa alon ng dagat.
karagatan. May tatlọng karagatan sa daigdịg.
Sa pag̣tan ng Amerika, Australia at Asia ang Karagatang Pasipiko.
Sa pagitan ng Europa, Afrika at Amerika ang Karagatang Atlantiko.
Sa timọg ng Asia ang Karagatang Indio.
mandaragạt {N}.
dagạt-dagatan.

° dagdạg.{N/X} Pangngalan
° Bagong dagdạg na ginaw sa lumang bahay. Itọ'y dagdạg sa halagạng ibinigạy ko sa iyọ.
° magdagdạg {DT10/fa|fp}. Magdagdạg ka ng kaunt pang tubig.
° dagdagạn {DB10/fp|fa, DB20/fp|fa|?} |5|. Kusang dinagdagạn ang suwẹldo ni Dy. {W Nanyang 7.1}.
° idagdạg {DB11/fp|fa|fl}. … at idagdạg ang mga lumilitạw na saliksịk pangwika at pangkultura hanggạng sa kasalukuyan. {W Javier 3.4}.
° maparagdạg {DT01/fa|fl}. Napaparagdạg ang tubo sa salapịng inilagạy sa bạngko.
° pagdaragdạg {NV} (Aritmetika). Ang pagdaragdạg ng dalawạ sa dalawạ ay nagigịng apat.
° tand ng pagdaragdạg {N MC N}. Huwạg mong kalilimutang ilagạy ang tand ng pagdaragdạg upang hind ka malitọ.
° karagdagan {N, J}. Nangangailangan akọ ng karagdaagang tulong. Karagdagang kabatiran.
° pagkaragdạg {N}. Pagkaragdạg ng limạng bagong kasapi.
° dagdạg-bawas {N.N}. Sa dagdạg-bawas, dinadagdagạn ang bilang ng boto ng kanyạng kandidato at binabawasan ang bilang sa kalaban.
° nadagdagạn {N, J}. Mga nadagdagạn ng kahulugạn. .

° daglạt Gr.{N/X} Pangngalan
° KKK ang daglạt (pagpapaikl) sa pangalan ng katipunang panghimagsịk.
° → Pagpapaikl (ng parirala at sugnay) Gr.
° dumaglạt {DT} Gr.
° daglatịn {DB10} Gr.

° dagok.{N/X} Pangngalan
dumagok {DT01}. At isạ na namạng masamạng balita ang dumagok sa akin! {W Nanyang 21.11}.

° dahan.{X} Ugat ng salita
dahan-dahan {J/&&, D/J/&&}. Lumapit siyạ dito at dahan-dahang kinalạs ang tali. {W Suyuan 5.13}. Dahan-dahan ang batang bumalịk sa bahay dahil sa nawal ang pera ng nanay.
dahanan {DB10/fa|fp}. Dahanan mo ang iyọng boses. Dahanan ang tulin.
dahạn-dahanin.
marahan {J}. Marahan niyạng pinagsabihan ang kanyạng anạk.

dahil |400|. {N/X} Pangngalan
dahil sa {O TK} |100|. Nahulaan marahil nito ang lamạn ng sulat sa kanyạng kandungan dahil sa kanyạng any. {W Arrivederci 3.10}. Dahil sa pangyayaring itọ, naubusan ng pasẹnsiyạ ang sambayanạng Pilipino. {W Angara 2012 3.4}.
dahil dito, diyạn, doọn {O TK.HP} |20|. Naritọ akọ dahil dito raw matatagpuạn ang kayamanang nasa dulong ạrko ng bahạghari. {W Samadhi 4.2}.
dahil {K} |210|. Dahil sawa na siyạ (uwạk) sa pagigịng isạng itịm na ibon, … {W Äsop 3.2.1}.
° dahilạn {N}.
 Iyọn ang dahilạn kay ang una nating repụblikạ, ang Repụblikạng Malolos ay Espanyọl ang wikang opisyạl sa pamahalaạn. {W Almario 2007 3.1}. Napangit na lang akọ nang maisip mul ang dahilạn ng pagkakagulọ kinạ Aling Terya. {W Piso 3.1}.
° magịng dahilạn {V P-L}(∼ pagmulạn).
idahilạn {DB10/fc|fa} |2|. Naku po, Sir, siyạ 'yong batang gusgusịn at laging idinadahilạn na may sakịt ang nanay niyạ para makapanghing lamang sa amin ng pagkain. {W Angela 3.6}.
kadahilanan {N} |1|.
° marahil {D} |60|.
 Nagulat marahil kayạ't bigl siyạng napalingọn
pangmarahil {J} F Gr. Pang-abay na pangmarahil {9-6}. Tagagawạng pangmarahil. Tagatiịs na pangmarahil.

° dahon.{N/X} Pangngalan
Dahon na papẹl. Sa ibabaw ng damuhạn ay maraming dahong lagạs.

° daịg.{J/X} Pang-uri
Daịg ni Paola si Juạn sa kạntahan.
° manaịg {DT00, DT01} |7|. … damdạm ko'y makakaya mo ang lumaban at manaịg. {W Daluyong 15.21}.
daigịn {DB10} |1|. Nagsanay nang mabuti si Tomas upang daigịn si Julio sa sayạw.
pananaịg {NV}. Pananaịg ng naga sa gubat na itọ.

° daigdịg.{N/X} Pangngalan
° Anọ ang nangyayari sa daigdịg?
° hating-daigdịg {N/Cd}. Nakatirạ kamị sa hilagang hating-daigdịg.
° sandaigdigan {N}. Nagbigạy man itọ ng bagong kahulugạn sa sandaigdigan. {W Ambrosio 2006 1.2.1}.
° pandaigdịg {J}. Ikalawạng Digmaang Pandaigdịg. {W Katesismo 3.31}.

° daịng. {N/X} Pangngalan
° Ang iyọng sinabi, biro, daịng, galit - sumanib sa simoy ng hangin. {W Ulan 20.22}.
° dumaịng {DT00, DT01}. Dumaịng hinggịl sa.
° idaịng {DB10/fc|fa} |1|. Idinaraịng ng maysakịt ang kirọt ng (sa) tiyạn niyạ.
° daịng {DB//X} |1|. "Masakịt ang katawạn ko," daịng ni Ada. {W Bulaklak 8.4}.
° karaingan {N}.

Wikang Filipino - Wakas ng Talasalitaan d - dai  
16 Marso 2019

Simula ng pahina   dak - dal   Pahinang pamagat ni Filipino   Ugnika