Talasalitaan bum - buw

° bumbọng.{N/X} Pangngalan
° :: ….
° bumbọng (2) {N}.
° bumbọng (3) {N} (alkansyạ).

° bundọk.{N/X} Pangngalan
Nasa lalawigang Batạngas ang bundọk Makolot.
kabundukạn.
gabundọk. Gabundọk na alon.

° bunga.{N/X} Pangngalan
Hinọg na ang bunga ng manggạ. Bunga ng kababayaạn.
mamunga {DT00/mang-bunga}. Namumunga nang marami ang punong iyọn ng manggạ.
magbunga {DT10}. Nagbubunga itọ ng malalakịng pagkakaibạ-ibạ.
bunga (2) :: {N} (Areca catechu).

° bungad.{N/X} Pangngalan
pambungad {N}.
pambungad {J}.

° buni.{N/X} Pangngalan

° [bunot].{X}Ugat ng salita
bunọt {J}.
bumunot {DT10}. Bumunot ka ng damọ.
magbunot {DT10}. Nagbunot siyạ ng barịl.
bunutin {DB10}. Maraming punongkahoy ang binunot ng bagyọ.
bunutan {DB20}. Bunutan mo akọ ng uban.
pambunot {N}.

° bunọt.{N/X} Pangngalan
:: Ginagamit ang bunọt sa paglilinis ng sahịg.
magbunọt {DT10, DT01}. Sino ang nagbunọt ng sahịg? Sino ang nagbunọt sa sahịg?
bunutịn {DB10}. Bunutịn mo ang sahịg.

° buns.{N/X} Pangngalan
Si Benjamin ang buns nilạ.

° bunsọd.{X} Ugat ng salita
magbunsọd {DT10}.
ibunsọd {DB10}.
tagabunsọd {N}.

° buntịs.{U/X} Pang-uri
° May tatlọng anạk na siyạ, at buntịs na siyạ ul.

° buntọn.{N/X} Pangngalan ∼ tambạk
° Buntọn ng mga pahayagạn.
° magbuntọn {DT10}. Huwạg namạn kayọng magbuntọn ng basura sa harạp ng bahay ṇmin.
° ibuntọn {V}. Ininbuntọn na lang niyạ ang mga damịt sa sulọk.
° buntụng-hiningạ {N}.
 Naramdamạn kong humugot siyạ ng malalim na buntụnghiningạ. {W Estranghera 3.7}.
magbuntụng-hiningạ {DT00}.
mapabuntụng-hiningạ {DT00/fa} 7-3.5.1 [3*]}. Napabuntọng hiningạ si Joe. {W Suyuan 5.3}.
pabubuntụng-hiningạ {N/G}.

° buntọt.{N/X} Pangngalan
Sinunggabạn niyạ sa buntọt ang aso. Buntọt ng saranggola.
buntọt-pusa. May mahabang buntọt-pusa ang batang babae.

°[bunyạg].{X} Ugat ng salita
magbunyạg {DT10}. Magbubunyọg akọ ng lihim sa iyọ.
ibunyạg {DB10}. Ibunyạg natin ang mga kabulukạn sa pamahalaạn..
mabunyạg {DB10}. Ngunit walạng lihim na hind nabubunyạg. {W Nanyang 22.12}.
pagbubunyạg {N/G}.

° bu |200|.{J/X} Pang-uri
bu {J} |120| Nanginginịg ang aking buong katawan. {W Madaling Araw 3.2}.
° mamu {DT00} |2|. Namumu ang mantika habang lumalamịg. Namu ang dug sa sugat.
° bumu {DT10} |8|. … siyạng [wika] bumubuo , humuhubog at nagbibigạy-diwa sa kulturang itọ. {W Salazar 1996 0.1}. Pitọng araw ang bumubu ng isạng linggọ.
magbu {DT10} |1|.
° buuịn {DB10} |18|. Sa pangkalahatang, binubuo ang Doctrina Christiana ng apat na dasạl. {W Dasl 3.6}.
pagbu {NV} |6|. … pagbuo ng ating kultura. {W Salazar_1996 2.2.14}.
° pagbubu {NV} |2|. … pagkakaisạ ng sambayanạn sa iiṣng wika tungo sa pagbubu ng isạng pambansạng kultura at hangarin. {W Plano 3.29}.
° kabuuạn {N} |64|. Sa kabuuạn, apatnapụ't apat na taọn siyạng naglingkọd sa gobyẹrno. {W Daluyong 2.5}.
pagkakabu {NV/P?N} |5|.

° buọd.{N/X} Pangngalan
Buọd ng talumpati.
buurịn {DB10}, magbuọd {DT10}.
kabuurạn, kabuuran {N}.

° burạ.{N/Es} Espanyol |borrar|   ∼ pawi
bumurạ, burahịn. Sino ang bumurạ ng aking isinulat sa papẹl na itọ? Burahịn mo ang nakasulat sa pisara.
pamburạ.
°buradọr |borrador| {N/Es}.
 … sa aking waste basket na pun na rin ng mga itiṇpon kong buradọr. {W Pagbabalik 3.10}.
magburadọr {DT10}. Magburadọr ka muna ng talumpati mo.
buradurịn {DB10}.

° burdạ.{N/Es} Espanyol |bordar|
magburdạ, burdahạn.
burdado {J}. May takịp na burdadong mantẹl ang bilọg na mesa.

° buro.{J/X} Pang-uri
Masarạp ang burong manggạ. Burong isd. Burong itlọg.

° burọl.{N/X} Pangngalan
Kinailangan niyạng daanan ang matatarịk na burọl. {W Samadhi 4.1}.

° bus.{N/La/En} Ingles
Maraming sakạy sa bus.

° busilak.{J/X} Pang-uri
May busilak na buhọk ang matandạng babae.

° busl.{N/X} Pangngalan
:: Sisidlạn na makipot ang bibịg, maaaring masinsịn o maluwạng ang pagkakalala at may takịp; karaniwang sisidlạn ng huling isd.
° buslọng may panakịp {N.L OD N}. Inilagạy nilạ sa buslọng may panakịp ang damịt na marumị.

° busọg.{J/X} Pang-uri
Pagkatapos kumain ng marami, busọg na akọ.

° [butạng].{X} Ugat ng salita ∼∼ labạg
butangero {N/Esm} {8-2.1}.
mambubutạng {N}.

° butas.{N/X} Pangngalan
Maliịt muna ang butas sa bulsạ hanggạng lumakị.
butạs {J}. Butạs na ang bola.
bumutas, magbutas {DT00}. Pako ang bumutas sa goma.
butasin, butasan {DB00, DB10}. Butasan mo ang tablạng iyạn.
pambutas {N} (barena).

buti |120|. {N/X ? U/X} Pangngalan ≠ baịt
buti {U, N} |8|. Talagạ namạng kay buting tao niyạng si Senyor Peque. {W Nanyang 13.26}.P für sie ist.
° buti na lang |(5)|. Buti na lang, narinịg mo pa. {W Madaling Araw 3.6}.
° magpabuti {DT01/fh?fg|ft}. Nagpabuti sa kanyạng kakayahạn ang pagsasanay.
° pabutihin {DB10/ft|fg?fh}. Gustọ niyạng pabutihin ang kalagayan ng mga taong iyọn.
° makabuti {DT01/fg|ft} {7-3.4}. Nakabuti sa kanyạng kakayahạn ang pagsasanay.
° mapabuti {DB00/ft?DT00/fy} {7-3.5.1}. Napabuti ang pagpuntạ ko sa simbahan.
° mapabuti {DB10/ft?fg|fh} {7-4.2}. Ginaw niyạ ang kanyạng buọng kay upang mapabuti ang kanyạng mga markạ. Napabuti ng sampalok ang pakiramdạm ko.
pagbutihin {DB10/ft|fg} |1|. Pagbutihin mo ang negosyo. {W Nanyang 22.26}.
magpakabuti {DT00/fg} |1| {7-8.4}. Panạy-panạy ang bilin niyạng magpapakabuti akọ. {W Nanyang 21.12}.
° kabutihan {N} |15|. Sa kabutihang palad. Anọ ang kabutihan noọn?
° butihin {U}.
mabuti |≈ 65|.
 mabuti {U} |≈ (30)|. Mabuti po kayọ, nagbibigạy sa akin ng pagkain. {W Angela 3.5}. Mabuting bata.
mabuti {A//U} |≈ (30)|. Inutusan niyạ akọng maligong mabuti. {W Damaso 3.5}. Isipin mong mabuti. {W Nanyang 7.7}.
mabutihin - minabuti - minamabuti - mamabutihin {DB10/ft|fg/mabuti+in} |(5)| {7-3 (3)}. Mas minamabuti ng mga may-ari ng tindahan na magbigạy at magsawalạng-kib na lamang. {W Nanyang 7.10}.

° butik (Squamata).{N/X} Pangngalan

° butil.{N/X} Pangngalan
Huwạg kayọng magtatapon ni isạng butil na bigạs. Butil ng buhangin.

° butọ{N/X} pangngalan
butọ (1). Yari sa butọ ng baka ang bulalọ.
butọ (2). Butọ ng halaman.
butuhạn {J}. Nasa isạng bukọd na panig ang mag-inạng madona, ang butuhạng inạ at butuhạng anạk. {W Bulaklak 8.10}.

° [butod].{X} Ugat ng salita
kaibuturan {N/ka+ibutod+an}.
kaibuturan (2) {N}. Habang nalalapịt silạ, untị-unt nang naghuhunos ang darạng sa kaibuturan ni Ada. {W Bulaklak 8.1}

° butones.{N/Es} Espanyol
Nawawal ang isạng butones sa blusa ko.

buwạn{N/X} Pangngalan
° buwạn (1). Sa langit ang bilọg na buwạn. Kabilugan ng buwạn. ° Hugis-suklạy na buwạn. Bagong buwạn. Lumiliịt ang buwạn. Lumiligid sa mundọ ang buwạn.
° buwạn (2). May 28 hanggạng 31 araw sa isạng buwạn. ° Ilạng buwạn ang lumipas, … {W Unawa 3.9}. ° Namatạy siyạ sa sakịt sa puso noọng buwạn ng Nobyẹmbre ng 1948. {W Daluyong 15.15}.
° sambuwạn {N, U}. Sumasahod [siyạ] lamang ng sandaạ't dalawampụng piso sambuwạn. {W Daluyong 15.27}.
° buwanan {U}. Kitang buwanan.
° buwạn-buwạn {A/&&}.

Mga buwan ng taon.
Enero
Pebrero
Mạrso
Abrịl
Mayo
Hụnyo
Hụlyo
Agọsto
Setyẹmbre
Oktubre
Nobyẹmbre
Disyẹmbre

° buwạy.{N/X}Ugat ng salita
kabuwayạn {N}.
mabuwạy {J}. Bahay na mabuwạy. Nakita ko si Ammah, nakatungkọd at mabuwạy na mabuwạy na lumalapit sa akin. {W Nanyang 21.11}.

° buwaya.{N/X} Pangngalan
Nakakita ka na ba ng buwaya?

° buwịg.{N/X} Pangngalan ∼ kumpọl
Buwịg ng saging, lansones. Nagpapahingạ ang duwẹnde sa isạng buwịg ng mga makintạb na bunga ng puno. {W Samadhi 4.2}.

° buwịs.{N/X} Pangngalan
Bayạd na ang buwịs ng lupa.
ibuwịs {DB10/fm|fa}. Ibuwịs mo ngayọng taọn ang pera ko.
maibuwịs {DB10/fb|fa} {7-3.3}. Naibuwịs namin nang bu ang mga lupaịn.

° buwisit.{N/Ch} Tsino
Buwisit ang mga langaw. Doọn nag-umpisạ ang buwisit ng kuwentuhan. { Ong 2003}.
buwisit {J}.

Wikang Filipino - Wakas ng Talasalitaan bum - buw  
16 Marso 2019

Simula ng pahina   Pahinang pamagat na Filipino   Ugnika