Talasalitaan bu - bul

° bubog.{N/X} Pangngalan
bubog (1) {N}. :: Materyales yari sa buhangin, soda, apog at ibạ pang sangkạp. Yari sa bubog.
bubog (2) {N} :: Kagamitang gaw sa materyales nito.
bubog (3) {N} :: Batọng kumikinạng.
bubog (4) {N}. Pulutin mo ang bubog na nasa sahịg.

° bubọng.{N/X} Pangngalan
Pinakamataạs na bahagi ng bahay ang bubọng.

° bubuwịt, bubwịt.{N/X} Pangngalan

° bubuyog.{N/X} Pangngalan
laywạn {N} :: Uri ng bubuyog (pamịlyang Apoidea) na gumagaw ng pugad sa kahoy.

° budbọd.{N/X} Pangngalan
Nilagyạn ng kusinero ng budbọd ng man ang keyk.
magbudbọd {DT01/fa|fl, DT10/fa|fp?fl, DT11/fa|fp|fl}. Sino ang nagbudbọd sa karnẹ? Sino ang nagbudbọd ng karne? Sino ang nagbudbọd ng asịn sa karnẹ?
budburạn {DB20}. Budburạn mo ng harina ang karnẹ.
ibudbọd {DB11}. Ibudbọd mo ang harina sa karnẹ.
pambudbọd {N}. Pambudbọd-asịn.

° budh.{N/X} Pangngalan
Malinis ang iyọng budh. Taong walạng budh.

° bugạ.{X} Ugat ng salita
mamugạ {DT00}.
magbugạ {DT10/fa|fp}. Nagbugạ ng apọy, usok at abọ ang bulkạn.
bughạn {DB20/fb|fa|fp}. Binughạn siyạ ng arbulạryo ng dug ng ahas.
ibugạ {DB10/fp|fa}. Usok at mainit na putik ang ibinugạ ng bulkạn.

° bugaw.{N/X} Pangngalan

° [bugbọg].{X} Ugat ng salita
mambugbọg {DT01/fg|ft}.
bugbugịn {DB10/fp|fa}. Binugbọg nilạ ang kanilạng ninakawan.

° [bugh].{X} Ugat ng salita
° [nibugh]
 manibugh {DT00, DT01}. Naninibugh ang asawa niyạ.
panibughuan {DB10}.
paninibugh {N}.
naninibugh {J/DT00/E}. Naninibughọng asawa.

° bugnọt.{X} Ugat ng salita
° mabugnọt {DT01/fg|fs}.
° bugnutịn {DB10/ft|fg}.
° pagkabugnọt {N}.
° bugnutin {U}. Kay namạn tumandạng dalaga at nagịng bugnutin. {W Nanyang 13.17}.

bugtọng. {N/X} Pangngalan
malabugtọng {U}. Samantalang ang ikalawạ [na pamamaraạn] ay matalinghaga, malabugtọng. {W Dasal 3.18}.

° bugtọng (2).{J/X} Pang-uri
Pinalalayaw ang bugtọng na anạk nilạ.

° buhangin.{N/X} Pangngalan
May putịng buhangin sa tabị ng dagat.
Mang Buhangi.

° buhat |10|.{O} Pang-ukol
buhat sa {O MA}. Minsạn, sa pag-uw ko buhat sa paaralan … {W Dayuhan 3.13}.
buhat noọn {O D}. Binigyạn ang mga babae ng mga karapatạng katulad ng sa mga lalaki, at buhat noọn silạ'y nakaboboto na.
buhat kailạn? {O DI}.
° buhat nang {O C-C}. Ang lungkọt ng ilạng buwạn buhat nang umalịs sinạ Ate ay untị-untị na sanang napapawi {W Dayuhan 3.11}.
magbuhat {DT01}. Saan nagbuhat ang balita?
pamuhatạn, pamuhatan {N}. Anọ ang pamuhatạn ng salitạng iyọn?

° buhat (2).{X} Ugat ng salita
bumuhat {DT10}. Sino ang bumuhat ng aparador.
magbuhạt {DT10/fa|fp} !! |5|. Sino ang nagbuhạt ng aparador?
buhatin {DB10}. Binuhat nilạ ang malakịng kahọn at inilagạy sa trak. May mga magulang na halos buhatin ang kanilạng mga anạk para huwạg lang silạng masaktạn. {W Estranghera 3.6}.
buhatan. Magalịng siyạ sa buhatan.

buhay |250|. {N/X} Pangngalan
buhay {N} |130|. Dahil sa lakị ng pamịlya at hirap sa buhay. {W Tiya 3.2}.
buhạy {U} |5|. Tinanọng mul ng reyna ang salamịn at nalaman niyạ na buhạy pa si Busilak. {W Busilak 3.10}. Buhạy pa ang ilaw.
° buhạy na buhạy {U L U}.
mabuhay {DT00/fg, DT10/fg|ft, DT01/fg|ft} |28|. Hind kamị mabubuhay ng puro dasạl lang. {W Material Girl 3.4}. ° Mabuhay ang Pilipinas.
mamuhay {DT00/fg} |8|. Mamuhay nang ikạ'y pinagsisilbihạn. {W Girl 3.8}.
° bumuhay {DT01} |0|. Bumuhay akọ sa may-sakịt na aso.
° magbuhay {DT10} |0|.
° buhayin {DT10/ft|fg} |5|. Subalit binubuhay ng mga Inglesero ang lumang pagtutol sa pamamagitan ng inibạng katwiran. {W Almario 2007 3.5}. Buhayin ang loọb.
° mabuhayan ng loọb {DT10} {7-3.6}. Kay nabuhayan s'yạ ng loọb at lalong binilisạn ang paglalakad. {W Gubat 3.41}.
ikabuhay {DB10/fs|fg} |4|.
ikabubuhay, ikakabuhay {N//DB/H} |(4)|. Maraming taong nagsikap sa Nanyạng si Pạpa para sa ikabubuhay ng aming pamịlya. {W Nanyang 21.3}.
° pagbubuhay {ND} |1|.
° kabuhayan {N} |7|.
° pamumuhay {N} |4|. Pamumuhay sa lalawigan.
° pagkabuhay. Paskọ ng Pagkabuhay.
° pagkabuhay na mul.
° makabuhay {N//D} (Tinospora rumphi).
° pangkabuhayan {U}. Hadlạng sa ating kaunlarạng pangkabuhayan.
° hanapbuhay {N} |9|.
 hanapbuhay {N} |5| May hanapbuhay namạn siyạ. {W Rosas 3.15}.
maghanapbuhay {DT01} |2|.
makapạgghanapbuhay {DT01} |1|.
paghahanapbuhay {NV} |1|.

° buhọk.{N/X} Pangngalan
Malag ang buhọk ng ate ko.
ayusin ang buhọk. Inaayos ni Lora ang buhọk ng kanyạng kapatịd na babae.
gabuhọk. Gabuhọk lamang ang ipinanalo niyạ sa karera.

° buhọl.{N/X} Pangngalan
pretzel ang isạng Alemạng inasnạng biskuwit na hugis buhọl.
magbuhọl {DT10}. Sino ang nagbuhọl ng dalawạng tali?
buhulịn, ibuhọl, buhulạn {DB10}. Binuhọl ko ang dalawạng tali. = Binuhulạn ko ang dalawạng tali. = Ibinuhọl ko ang dalawạng tali.
mapabuhọl {DB00?DT00} {8-3.5.1}. Napabuhọl ang tali.
pagbuhulịn {DB10}. Pagbuhulịn ang dalawạng dulo.
buhụl-buhọl {J}.

° [buhos].{X} Ugat ng salita ∼ salin
magbuhos {DT10/fa|fp, DT11/fa|fp|fl}. Sino ang nagbuhos ng tubig? Sino ang nagbuhos ng tubig sa halaman?
buhusan {DB20/fl|fa|fp}. Buhusan mo ng tubig ang ulo ng bata.
ibuhos {DB10/fp|fa|fl}. Ibuhos mo ang bigạs sa sako.
pambuhos {N}.
Buhọs na buhọs {J L J}. Buhọs na buhọs siyạ sa kanyạng gawaan.

° bukạ.{J/X} Pang-uri ≈ bukad   ∼ bukas
Bukạ ang bibịg.
bumukạ {DT00}. Bubukạ ang bulaklạk.
bukain
ibukạ {DB10/fp|fa}. Ibukạ mo ang iyọng mga daliri.
bukạng-bibịg, bukambibịg.

° bukạd.{J/X} Pang-uri
Bukạd na ang bulaklạk.
bumukadkạd. Bumubukadkạd na ang bulaklạk sa hardịn.

° bukạl.{N/X} Pangngalan
Malamịg ang tubig sa bukạl.
bumukạl {DT00}. Bumukạl sa matạ niyạ ang luha.
bukalạn {DB10}.

° bukana.{N/X} Pangngalan
Kapạg naratịng nito ang maluwạng na bukana palabạs … {W Laho 3.20}.

bukas. {A/X} Pang-abay
bukas {A} {9-5.3}. Bukas na mul tayo'y magkikita. {W Halina 39.1}. Bụkas nang umạga. {9-5.1 [4]}
° ipagpabukas {DB10/ft|fg} |0|.
[kabukasan] {DB} {7-7.2 [2*]}.
kinabukasan {N//DB/D} |24|. … upang mabigyạn nilạ ng magandạng kinabukasan ang kanilạng dalawạng anạk. {W Arrivederci 3.3}.

bukạs. {X?/U} Pang-uri
bukạs {U}. Bukạs ang pint at kaagạd siyạng nasiglayan ng may-ari. {W Anak ng Lupa 3.6}.
° bumukạs {DT00} |2|. Bumukạs ang pint.
magbukạs {DT10/fg|ft} |16|. Nagbukạs siyạ ng sariling tindahan. {W Nanyang 6.4}.
buksạn {DB10/ft|fg} |20|. Tumay itọ at binuksạn ang pint. {W Tiya Margie 3.9}.
° pabuksạn {DB10}. Pabuksạn ang kahọn.
° pambukạs {N}.

° bukayo.{N/X} Pangngalan
magbukayo {DT00}.

° bukbọk.{N/X} Pangngalan
:: Kulisap na sumisir ng kahoy.

° bukid.{N/X} Pangngalan
Malayo sa malalakịng lungsọd ang bukid.
bukirin, magbukid.
bukirịn {N}.
magbubukịd. Nagtatanịm ng palay ang magbubukịd.
tagabukid.

° buklạt.{X?/J} Pang-uri
Buklạt ang aklạt nang makita ko sa mesa mo.
magbuklạt {DT10}, buklatịn {DB10}. Huwạg buklatịn ang aklạt.

° buklọd.{N/X} Pangngalan
buklọd (2) {N}. Buklọd ng pagkakaibiganan.
buklurạn, magbuklọd, pagbuklurịn {V.}.
pagkakabuklọd {N?N/G}.

° buko.{N/X} Pangngalan Niyog
buko (1):: Niyọg na mura. Sabạw ng buko. Tinapyasạn niyạ ang buko upang kunin ang sabạw. Binutasan niyạ ang buko. Biniyạk niyạ ang buko upang kayurin ang lamạn.
buko (2):: Tawag sa bulaklạk na hind pa bukadkạd. Marami nang buko ang mga rosas.
mamuko {DT00/fa?fs}. Namumuko ang mga rosas.

bukọd |45|. {O/X} Pang-ukol ∼ hiwalay
° bukọd {U} |1| Nasa isạng bukọd na panig ang mag-inạng madona. {W Bulaklak 8.10}.
bukọd sa {O TK} |30| {10-2}. Bukọd sa ibạ pang trabaho sa tindahan. {W Nanyang 7.4}. Bukọd dito. Bukọd sa rito.
° mamukọd {DT00/fg} |3|.
namumukọd {J//DT/E}.
magbukọd {DT10/fa|fp} |1|. Nagbukọd siyạ ng pera para sa kanyạng bakasyọn.
° bukụd-bukurịn {DB}.
° ibukọd {DB11/fl1|fg|fl2} |1|. Dahil dito, ang mga pandịwa ay maaaring ibukọd sa ibạ pang bahagi ng panalit. {DB01/fx1|fx2}.
pagbukurịn {DB10} |0| {7-5.1 [1*]}.
pagbukụd-bukurịn {DB10} {7-5.1 [2*]}. Pinagbukụd-bukọd ang mga mag-aarạl ayon sa gulang.
° mapạgbukọd {DB10} |0| {7-5.4 [1*]}. Hind malinaw na napạgbubukọd ang tahasan at balintiyak sa mga pangungusap na walạng simuno.
pagbubukọd {NV}.
magkabukọd {J}.
bukọd-tangi {J} |3|. Bukọd-tangi ang mga kuwẹnto niyạ.

° bula |1|.{X} Ugat ng salita ≈ sinungaling |14|
bulaan {N}.
bulaan {J}. Makalawạ siyạng nagịng bịktimạ ng mga bulaang saksị at siyạ'y nabilangg. {W Daluyong 2.12}.
magbulaan.
° pabulaan {N}.
 magpabulaan {DT/mag-}.
pabulaanan {DB/-an}. Kanyạng pinabulaanan ang pangangatwirang iyọn.

° bul.{N/X} Pangngalan
Makatị ang bul ng sabọn sa matạ.
bulubọk.
bumulubọk.

° [bulag].{X} Ugat ng salita
bulạg {J}.
bulagin, bumulag {V.}.
mabulag {DT00/fs?fa}.
mabulagan, bulagin {V.}.
magbulạg-bulạgan {DT00}.
kabulagạn {N}.

° bulak (Ceiba pentandra).{N/X} Pangngalan
bulak (1):: Punong kapok.
bulak (2):: Malambọt na tila himaymạy nakabalot sa butọ ng bulak (1).
bulak (3):: Koton.

° bulaklạk |34|.{N/X} Pangngalan
bulaklạk {N} |15| Sampagita ang pambansạng bulaklạk ng Pilipinas at galing sa Indonesya.
mamulaklạk {DT00/fa} |3|.
pamulaklakịn {DB10} {8-6.3}. Pinamulaklạk ko ang halaman.
pamumulaklạk {NV} |6|.
bulaklakin {J}.

° bulalakaw.{N/X} Pangngalan
:: Batọng galing sa langit, nag-aapọy sa atmospera ng mundọ.

° bulalạs, bulalas.{N/X} Pangngalan
Bulalạs ng masasakịt na alit.

° bulal.{N/X} Pangngalan
:: Putaheng yari sa karnẹ, butọ ng baka at maraming sabạw.

° bulate  {N/X} Pangngalan
bulate (1). Kumakain ng lupa ang bulateng-lupa.
bulate (2). Maraming bulate sa tiyạn.
bulate (3) (uọd).

° [bulịd].{X} Ugat ng salita
magbulid {DT01/fa|fl}. Sino ang nagbulịd sa langit?
ibulịd {DB11/fp|fa|fl}. Ibinulịd sa padẹr ng bata ang batọ.

° bulkạn.{N/La/Es} Espanyol |volcán|
Pumutọk ang bulkạn, at umagos sa libịs ng bundọk ang mainit na putik.

° [bulo].{X} Ugat ng salita
° kabuluhạn {N}.
 Mga guro ang nagbibigạy ng kabubuluhạn ng paaralạn.
makabuluhạn {J/ma+kabuluhan?}. Bumigkạs siyạ ng makabuluhạng panayạm.
walạng-kabuluhạn {J}.

° bulọk.{J/X} Pang-uri
Bulọk ang manggạng itọ.
mabulọk {DT00/fs}. Prutas at gulay ang nabubulọk.
magkabulọk {DT}.
kabulukạn {N}. Ibunyạg natin ang mga kabulukạn sa pamahalaạn..
hilạw, mura   -   manibalạng   -   hinọg   -   bulọk

° bulọng.{X} Ugat ng salita
bumulọng. Huwạg kang magsalit nang malakạs, bumulọng ka lamang.
bumulọng-bulọng. Matapos na siyạ'y makagalitan, lumay siyạng bumubulọng-bulọng.
ibulọng {DB11/fa|fp|fb}. Pagkatapos nilạng mag-usap nang mahina, lumapit si Lim Kui kay Dy Koyi at may ibinulọng. {W Nanyang 11.6}.

° bulsạ.{N/La/Es} Espanyol |bolsa|
Kinap ni Oden ang singsịng na ibinigạy ni Bining na iningatan niyạ sa kanyạng bulsạ. {W Anak ng Lupa 3.6}.
mamulsạ {DT00}.
magbulsạ {DT10}.
bulsahịn {DB10}.
ibulsạ, ipamulsạ {DT10}.

° bulutong.{N/X} Pangngalan
bulutong (2).
bulutung-tubig.
bulutungịn {J}.

Wikang Filipino - Wakas ng Talasalitaan bu - bul  
16 Marso 2019

Simula ng pahina   bum - c   Pahinang pamagat na Filipino   Ugnika