Talasalitaan be - bim


° Belẹn{N/Na/_/Es} Espanyol
Belen (1):: Belẹn ang Espanyọl na tawag sa lungsọd ng Bethlehem sa Israel.
Belen (2):: Belẹn ang tawag sa tumpọk ng mga taong nakapalibot sa banạl na sanggọl.

° bẹrde.{N,J/Es} Espanyol |verde| lunt
Bẹrde ang paboritong kulay niya.

° beses.{N/Es} Espanyol |vez, veces|
Maraming beses. Dalawạng beses. Ikalawạ ang pagpikịt at pagtitig sa Maga na tumatagạl ng pitọng beses na pagbilang hanggạng 100. {W Ambrosio 2006 2.3.6}.

° bestido, bestida.{N/Es} Espanyol |vestido|

° bibe.{N/X} Pangngalan
Isạng putịng ibong nakalalangọy ang bibe.

° bibịg.{N/X} Pangngalan ∼ ngangạ
Isarạ mo ang bibịg. Itikọm ang bibịg. Bukạs sa pagpapasok ng mga bagong katawagạng nagmumul sa bibig ng bayan. {W Liwayway 3.5}.
bukambibịg.

° Bịbliyạ, Bibliyạ.{N/Gr/Es} Espanyol

° bida.{N/Es} Espanyol |bida| ≈ kuwẹnto,   ≈ salaysạy
bida (2) {N}.
magbida {DT00/fa}. Magbida ka ng.
bidahan {DB10/fb|fa}. Bidahan mo ang mga bata.
ibida {DB10/fp|fa}. Ibinida niyạ ang lahạt ng nangyari.

° bigạs.{N/X} Pangngalan
° :: Binalatạng butil ng palay.
° bigasan :: {N} Gilingạn na palay, tindahan ng bigạs.
° palabigasan {N} .

° bigạt.{N/X} Pangngalan
° Di niyạ napansịn ang bigạt ng kahọn.
° mamigạt {DT00, DT01/fg|fs}. Matạng namimigat sa antọk.
° bumigạt {DT00}. Bumigạt ng sampụng kilo ang kanyang timbạng.
° magpabigạt {DT10+01/fh|fg|ft}.
° pabigatạn {DB}.
° mabigạt {U}. Mabigạt na dahilạn.

bigạy |110|. {N/X} Pangngalan
° bigạy {N} |2| Iyạn ang bigạy niyạ sa akin.
mamigạy {DT10/fg|ft} |1|. ° Mamigạy ka ng mga pinggạn sa mga kapatịd mo. Mamigạy ng free ticket si Mam para sa concert. {W Simo 3.4}.
magbigạy {DT11/fg|ft|fp} |30|. ° Nagbigạy akọ ng mga aklạt sa kanyạ. Hind lang siyạ marunong magbigạy ng pagkakataọn sa mga baguhang singer. {W Regine 3.6}.
bigyạn {DB20/fp|fg|ft} |30|. Hind ko binigyạn ng halagạ ang mga salitạng iyọn noọng una. {W Dayuhan 3.3}.
ibigạy {DB11/ft|fg|fp} |35|. Hind ko alạm kung kanino niyạ itọ ibinibigạy. {W Angela 3.1}.
bigạy {DB//X} = ibinigay. Bagong bestidang bigạy ni Tan Tiak. {W Nanyang 13.11}.
maibigạy {DB11/ft|fg|fp} |5|. At ang kaligayahang iyọn ay 'di kailanmạn maibibigạy ng sinumạng anạk. {W Suyuan 3.12}.
makapạgbigạy {DT11/fg|ft|fp} |1|. … nahihing ang anumạng tanịm na pagkain at sinumạng makapạgbibigạy ay hind magkakaịt. {W Anak ng Lupa 3.4}.
pagbigyạn (1) {DB10/ft|fg} |2| {7-5.2 [2*]}. Pinagbigyạn ang hangaring makabans ng lipunang Pilipino. {W Salazar 1996 2.1.10}.
pagbigyạn (2) {DB20/fp|fg|ft} |1| {7-5.2 [3*]}. Kung gustọ mo ng kiss pagbibigyạn kitạ. {W Sakay}.
ipamigạy {DB10/ft|fg} |2| {7-6.1 [1*]}. Ipamigạy mo ang baraha. Kasị hind ipinamimigạy 'yọn. {W Simo}.
° pamimigạy {ND}.

° bighani.{N/X} Pangngalan
mabighani {DT01/fs|fc?DB01}. … isạng nagagalạk na editọr na nabibighani daw sa tindị at gandạ ng mga naisusulat na kwẹnto at tulạ ng kanyạng inạ. {W Suyuan 5.13}.
makabighani {DT01/fs|fb}.
nakabibighani {J/DT/E}. Kasabạy sa mulịng pagkaakit niya sa nakabibighaning mga kulay nito … {W Samadhi 4.1} {13A-101 [1a]}.
kabigha-bighani {J}. Mas kabigha-bighani ang suọt kaysạ karaniwan. {W Nanyang 11.6}.

° bigkạs.{N/X} Pangngalan
Mahusay ang bigkạs mo.
bumigkạs {DT00, DT10}. Bumigkạs ng maliwanag. Bumigkạs siyạ ng masasamạng salit.
bigkasịn {DB10/fp|fa}. Bigkasịn nang pamalị. Bigkasịn mo sa akin ang mga tul.
bigkasạn {DB20/fb|fp|fa}. Bigkasạn mo akọ ng mga tul.
palabigkasan {N}.

° bigkịs.{N/X} Pangngalan
bigkịs. Bigkịs na kahoy. Bigkịs na palay.
bumigkịs, magbigkịs {DT10/fa|fp}.
bigkisịn {DB10/fp|fa}. Bigkisịn mo ang mga damịt.
ibigkịs {DB10/fp|fa}. Ibigkịs mo ang mga walịs.

bigl |60|. {U/X} Pang-uri
bigl {U} |4|. … nadamạ ko ang biglạng pagkapoọt sa kanyạ. {W Uhaw 3.17}.
bigl {A//U} |45|. Magulat ka kung bigl akọng nag-Inglẹs. {W Cao 2013 3.16}.
° makabigl {DT01} |0|. Nakabigl sa akin ang balita.
° pagkabigl {N} |1|. Lakịng pagkabiglạ ko nang maramdamạng hablutịn ng dalawạng malalạkas na kamạy ang aking kuwẹlyo mulạ sa likurạn. {W Nanyang 11.11}.
° kabiglaanan {N} |1|. Dahil sa kabiglaanan, hind kaagạd akọ nakasagọt. {W Estranghera 3.3}.
biglaan {U, A//U} |2|. ° Biglaang talumpati. Ngunit gaya ng isạng masamạng panaginip ang mga naganạp na biglaang pagbabago. {W Nanyang 21.12}.
° pabiglạ-bigl {U}. Isạng pabiglạ-pabiglạng pasiyạ.

° big.{J} Pang-uri
mabigo {DT01/fs} |4|. Nagsipag siyạng mabuti ngunit nabigo.
biguịn {DB10} |6|. Huwạg mong biguịn ang amạ mo.
pagkabig {N}.

° bihag.{N/X} Pangngalan
Pinalaya ang mga bihag.
bihạg {J}. Bihạg na mga kawal.
bumihag {DT01}. Ang kanyạng kagandahan ang bumihag sa prisipẹ.
bihagin {DB10}. Binihag akọ ng mga Hapọn. ({LJE}, biṇhag si Paring Leo English ng mga Hapọn noọng Ikalawạng Digmaang Pandaigdịg.). Binihag ng magandạng tinig ang mga nakikinịg.
mabihag {DB10}. Nabihag siyạ. Naḅhag niyạ ang damdamin ng mga tao. Nabihag ang prinsipẹ ng kanyạng kagandahan.

° bihasa.{J/X} Pang-uri
Bihasa na siyạ sa pagbangon nang maaga. Bihasang manggagawạ ang karpinterong iyọn. Bihasa sa fokus.
mabihasa {DT01/fs} |1|. Nabihasa na siyạ sa kahirapan.
mamihasa {DT01/fa} |1|. Namihasa siyạ sa pagbarịk.
bihasahin {DB11/fb|fa|fl} |0|. Bihasahin mo siyạ sa bagong pamamaraạn.
kabihasnạn {N}. Lahing walạng kabihasnạn.

° bihira.{J/X} Pang-uri
Bihira silạng dumalaw sa amin.. Pero bihirang magbakasyon si Dy Koyi. {W Nanyang 7.2} Bihira na ang nagdarạng sasakyạn. {W Naglaho 3.20}.
pambihira {J}. Talagạng pambihira ang asong may anim na paạ.

° bihis.{N/X} Pangngalan
Put ang kanyạng bihis na pangkasạl.
magbihis {DT00} |3|. Magbihis ka muna bago ka bumab.
bihisan {DB}.
bihisan {N}. Ipinagpatah akọ ng mga bago at mahuhusay na bihisang sunọd na lahạt sa moda. {W Daluyong 15.40}.
nakabihis {J}. Nakabihis ng maganda lagi si Ana.

° bihon.{N/Ch} Tsina
:: Uri ng putịng pansịt yari sa giniling na bigas.

° biịk.{N/X} Pangngalan
:: Batang baboy.

° biko.{N/Ch} Intsik
:: Kakanịng gaw sa sinaing na malagkịt at iniluto sa arnibal, at binubudburạn ng latịk.

° bilạd.{X?/J} Pang-uri
magbilạd {DT10}. Magbilạd ng katawạn.
ibilạd {DB10/fp|fa, DB11/fp|fa|fl}. Ibilạd mo ang mga damịt. Ibilạd mo sa araw ang mga damịt.

bilang |≈ 180|. {O} Pang-ukol {10-2 (1)}
bilang {O: P-O(O N)}. Ibigạy ninyọ sa akin [ang kabaọng] bilang isạng regalo. {W Busilak 3.15}. Kahit papaano, ang lahạt ng mga karanasạng itọ ay nagbigạy linaw at katiyakạn sa ating natatanging pagkakakilạnlan bilang mga tao, bilang mga Kristiyano, bilang mga Pilipino, bilang isạng bans. {W Katesismo 3.31}.

° bilang (2).{N/X} Pangngalan
bumilang {DT00} |1|. Bumilang mul sa isạ hanggạng samp.
bilangin {DB10/fp|fa} |5|. Bilangin mo ang mga mag-aarạl.
° bilangan {DB20/fb/fp/fa} |1|. Bilangan mo siyạ ng sandaạng piso.
ibilang (1) {DB11/fb|fa|fl}. Ibilang mo akọ sa inyọng pangkạt.
ibilang (2) {DB101/fb|fa|P-L}. Ibinibilang kitạng isạ sa matatalik na kaibigan ko.
° mabilang {DB10}. Mabibilang sa mga daliri ng aking dalawạng kamạy … {W Uhaw 3.9}.
mabilang {DT?DB01}. Nabibilang ang pandiwang ma--an sa dalawạng magkaibạng uri.
° pamilang {N} {9-2.8}.
Pamilang na patakarạn. Gr.
Pamilang na panunuran. Gr.
Pamilang na pamahagi. Gr.
Pamilang na palansạk. Gr
Pamilang na patakd. Gr.
° tambilang {N}.
° palabilangan {N} F.
° kabilang {U}. … kayạ't kung ihahambịng sa dalagang kabilang sa ibạng lahi … {W Nanyang 22.19}. ° Kabilang dito ang mga ….
° bilạng {U}.
° magbilạng {DT00, DT10}.

Pamilang.
Pamilang na patakarạn. {9-2.8 (1)}
isạ 1 labịng-isạ 11  sandaạn 100
dalawạ 2 labịndalawạ 12dalawamp 20 dalawạng daạn 200
tatlọ 3 labịntatlọ 13tatlump 30 tatlọng daạn 300
apat 4 labịng-apat 14apatnap 40 apat na daạn 400
limạ 5 labịnlimạ 15limamp 50 limạng daạn 500
anim 6 labịng-anim 16animnap 60 anim na daạn 600
pitọ 7 labịmpitọ 17pitump 70 pitọng daạn 700
walọ 8 labịng-walọ 18walump 80 walọng daạn 800
siyạm 9 labịnsiyạm 19siyamnap 90 siyạm na daạn 900
samp 10   sanlibo 1000
tatlọng libo't dalawạng daan at limampụ't pitọ 3257 sang-angaw
 = 1 000 000

Pamilang na panunuran. {9-2.8 (2)}
una 1
ikalawạ 2 pangalawạ 2
ikatlọ 3 pangatlọ 3
ikaapat 4 pang-apat 4
ikalimạ 5 panlimạ 5
ikaanim 6 pang-anim 6
ikapitọ 7 pampitọ 7
ikawalọ 8 pangwalọ 8
ikasiyạm 9 pansiyạm 9
ikasamp 10 pansamp 10
ikalabịng-isạ 11
ikasandaạn 100

Pamilang na patakarạng Espanyọl.
uno, una.ọnse.  siyẹnto.
dos.dose.beinte, bẹnte. dos siyẹntos.
tres.trese.treinta, trẹnta. tres siyẹntos.
kuwạdro.katọrse.kuwarẹnta. kuwạdro siyẹntos.
sịnko.kịnse.sinkuwẹnta. sịnko siyẹntos.
seis.disiseis.sesẹnta. seis siyẹntos.
siyete.disisiyete.setẹnta. siyete siyẹntos.
ọtso.disiọtso.otsẹnta. ọtso siyẹntos.
nuwebe.disinuwebe.nobẹnta. nuwebe siyẹntos.
diyẹs.   mil.
tres kuwarẹnta.40 PHP     a las sịnko kuwarẹnta.40 Uhrmilyọn.

Ibạ pang mga pamilang.apat, {9-2.8}

°
° bilangg.{N/X} Pangngalan
Ngayọ'y pareho na tayong bilangg ng balọn na itọ. {W Aesop 3.1.2}.
magbilangg {DT10/fa|fp}.
mabilangg {DB10, DB00/fp?DT00/fs} |1|. … at siyạ'y nabilangg. {W Daluyong 2.12}.
° bilangguan {N}. Sa loọb ng bilangguan, ibibitin siyạng parang hayop. {W Almario 2006 16.25}.
pagkabilangg {N}. Sa ikalawạng pagkabilangg, tumakas si Lino kasama ang ilạn pang napiịt nang walạng kasalanan. {W Daluyong 2.13}.

bilao.{N/X} Pangngalan
:: …. Binilị ko ang dalawạng bilaong pansịt para sa salu-salong pampaskọ.
bilao (2) F {N}.

bilị |90|. {X} Ugat ng salita
mamilị {DT00/fg, DT10/fg|ft} |6|. Nakapuntạ ka bayan upang mamilị ng mga sariwang isd. ☺ {W Rosas 3.8}.
bumilị {DT10/fg|ft} |25|. Kung bumibili itọ ng bigạs at anọ pa man … {W Nanyang 11.3}.
bumibilị {N//DT/K} |(4)|. Lag siyạng nakatawa pagharap sa mga bumibilị. {W Nanyang 6.1}.
magbilị {DT10/fg|ft} |1| (∼ magtindạ).
bilhịn {DB10/ft|fg} |18|. May manggạ't suman akọng binilị kahapon. {W Ulan 20.7}.
bilhạn {DB20/fp|fg|ft} |3|. Binibilhạn niyạ akọ ng kung anụ-anọng gamit. {W Tiya Margie 3.5}.
ibilị {DB20/fp|fg|ft} |5|. Kumuha pa ng doktọr para gamutịn siyạ at ibinilị pa siyạ ng mga pagkain. {W Nanyang 13.5}.
mabilị {DB10/ft|fg} |7| {7-3.1}. Hind nilạ nabilị ang dapat bilhịn. {W Nanyang 11.13}.
° makabilị {DT10/fg|ft} |1| {7-3.4}.
° makapạgbilị {DT10/fg|ft} |0| {7-3.4}.
mabilị {DB10/ft|fg} |1| {7-3.5.1}. Nabilị ko sa Divisoria. Mura lang. {W Simo 3.1}. War recht billig.
° makabilị {DT10/fa|fp} |0| {7-3.5.2}. Nakabilị akọ ng murang gint.
magpabilị {DT10+01/fh|ft|fg} |1| {7-4.1}. Hind nga ba't nagpapabilị rin kamị ng lobo sa aming mga nanay kapạg lumuluwạs kamị sa kabayanan? {W Pagbabalik 3.15}.
° mapabilị {DB20/fg|fh|ft} |0| {7-4.2}. Napabilị ko ng tinapay ang bata bago pumasok sa eskuwelahạn.
° maipabilị {DB10+01/fp|fh|fg} |0| {7-4.2}.
° pagbilhạn {DB20/fp|fg|ft} |0| {7-5.2}.
° ipagbilị {DB10/ft|fg} |0| {7-5.3}. Ipinagbibilị ng magsasakạ ang kanyạng kabayo.
° mapạgbilhạn {DB20/fp|fg|ft} |0| {7-5.4}.
° maipagbilị {DB00/ft} |0| {7-5.4}. Maipagbibilị iyọn.
° mapagbilhạn {DB20/fp|fg|ft} |0| {7-5.5}.
° maipagbilị {DB00} |0| {7-5.5}.
° pamilihịn, pamilhịn {DB20/fg|fh|ft/pang+bili+in} |1| {7-6.3}. ° Pinamilị natin ng malakịng isd si Kuya.
° pinamilị {N//DB/N} |(1)|. Kung talagạng marami ang pinamilị nilạ. {W Nanyang 11.5}.
° makibilị {DT10/fr|ft} |0| {7-9.1}. Nakibilị akọ ng kamatis sa tindahan.
pakibilị {DB10/ft|fg, D10/ft} |0| {7-9.2}. Pakibilị mo ang kẹndi.  = Pakibilị ng kẹndi.
pabilị {D10/ft}, D00} ☺ {7-9.3}. ° Pabilị ng kẹndi. Pabilị ng kẹndi. Pabilị!
mamimili {N} |10|. Dumami ang mga mamimili mga bandạng alas-tres ng hapon. {W Nanyang 22.16}.
° pamilihan {N} |1|. Pamilihang-bayan (≈ palẹngke). Pagtitindạ ng mga gulay sa pamilihang bayan. {W Pagbabalik 3.5}.
° bilihan {N}.
° bilihin {N}.
° tagapạgbilị {N} (≈ tindera). Nasaạn ang tagapagbilị?
° napagbilhạn {N}. Nakinabang silạ ng isạng libong piso sa napagbilhạng sampụng libong piso.
° tagapamilị {N}.
° pabilị (2) {N}.

° bilibid.{N/X} Pangngalan
:: Ibạ pang tawag sa bilangguan.

° bilin.{N/X} Pangngalan
bilin {N} |9| Gaya ng bilin ni Achiak isinauli ko ang napulot kay Ang Taoke. {W Nanyang 7.6}. Iyọn ang sikreto ng matagumpạy na paghahardịn," bilin mo kay mister bago ka umalịs. {W Rosas 4.1}. {13-2.3.3}
magbilin {DT11} |1|.
° bilinan, pagbilinan, pagtagubilinan {DB20} |0|.
ipagbilin {DB11} |3|. Kumustạ na kayạ ang mga rosas na ipinagbilin mo sa kanyạ? {W Rosas 3.23}.
° bilin {DB//X} |1|. Koyi Peh, di ba bilin ni Ang Taoke huwạg magpapapasok ng huanna sa loọb ng tindahan? {W Nanyang 11.8}.
tagubilin {N}.

° biling.{X} Ugat ng salita
bumiling {DT00}.
pabilịng-bilịng {J/&&}. Pabilịng-bilịng akọ sa aking higaan. {W Estranghera 3.1}.

[bilịs] |40|. {X} Ugat ng salita
° bilịs {N} |0|.
° bumilịs {DT00/fy} |2|.
bilisạn {D00, DB10/ft|fg} |4|. Binilisạn niyạ ang hakbạng. {W Nanyang 12.24}. Bilisạn mo.
° pabilisịn {DB10} |0|. Pabilisịn mo ang trabaho.
° pabilisạn {DB10, DB11} |0| {7-4.1}. Pabilisạn mo ang paggaw ng bahay sa karpentero.
mabilịs {U: P-P} |5|. Malalakị at mabilịs ang aming mga hakbạng. {W Mumo 3.3}.
mabilịs {U: P-L} |4|. … naglalarawan na ng kanilạng mabilịs na pagtand. {W Pagbabalik 3.6}.
mabilịs {A//U} |18|. Mabilịs akọng tatakbọ. {W Bulaklak 8.2}.

° bilog.{N/X} Pangngalan
Gumuhit ka ng isạng bilog na may diyamẹtrong 50 mm.
° bilọg {J}. Bilọg ang bola at pamịnsan-mịnsan ang buwạn.
° mamilog {DT00}. Pag nakikita ni Lim Kui ang babaeng nakaitịm, namimilog at kumikislap ang maliliịt niyạng matạ. {W Nanyang 11.3}.
mabilog {DB}.
° bilugạn {J}. Sa likọd niyọn ay nasusulat sa maliliịt at bilugạng mga titik sa bughạw na tintạ: … {W Uhaw 3.17}.
° biluhab {J/Cd/bilog+haba} = bilọg at pahab {J/Cd}. Biluhab ang katawạn ng tulingan.

° biloy.{N/X} Pangngalan
May biloy si Maria sa magkabilạng pisngị.

Wikang Filipino - Wakas ng Talasalitaan be - bim  
16 Marso 2019

Simula ng pahina   bin - blu   Pahinang pamagat ni Filipino   Ugnika