Talasalitaan baw - bay

bawal |9|. {U/X} Pang-uri
° bawal {U} |3| Bawal pumasok. Bawal nga sa iyọng kumain ng sigarịlyo. {W Ulan 20.12}.
° bawal {N?N//U} . Halimbawa'y ang bawal na pagniniịg ninạ Don Sancho at Donya Jimena sa Bernardo Carpio. {W Almario 2006 16.07}.
° magbawal {DT10} |0|.
pagbawalan {DB11/fp|fg|ft, DB20/fp|fg|ft} |3| {7-5.2 [3*]}. … nang pinagbawalan mo kamịng magkita't magkausap. {W Suyuan 5.1}. Pinagbawalan niyạ sa pagkantạ ang pamangkịn. {W Nanyang 13.17}.
ipagbawal {DB10/ft|fg} |3| {7-5.3 [1*]}. Ipinagbabawal ng pitọng duwẹnde. {W Busilak 3.12}.
ipinagbabawal {N//DB/K}. … may ipinagbabawal si Dr. Santos. {W Dayuhan 3.2}.
° pagbabawal {ND} |0|.
° kabawalan {N}.

° bawang (Allium sativum).{N/X} Pangngalan
Pitpitịn mo ang apat na butil na bawang (ulo ng bawang).

° bawas |11|.{N/X} Pangngalan
° bawas {N} |0|.
° bawạs {U} |0|. Bawạs na.
° bumawas {DT11/fa|fp|fl}. Bumawas ka sa pịnya ng isạng gayat.
° bawasan {DB20/fl|fa|fp} |7|. Bawasan mo ang pịnya ng isạng gayat. ° Untị-unt din nating babawasan ang mga kakulangạn sa … {W Aquino 2010 3.11}.

bawat |70|. {U/bawa+at} Pang-uri ∼ tuw   {9-3 (2)}
bawat {U:  P-P=P-U }.
bawat {U: P-L=P-U,  L } … at ang bawat umuupa'y may kanyạ-kanyạng lutuạn. {W Anak ng Lupa 3.4}. Hind pa rin maipagkakail ang bawat galạw ng ating mga matạ. {W Madaling Araw 3.1}. Binibilị bawat maibigan ko. {W Tiya 3.6}.
bawat isạ {U UB}. Bawat isạ ang dapat pumuntạ doọn. Dumatịng silạ sa pụntong pareho silạng nagsasabi na mahạl nilạ ang bawat isạ. {W Suyuan 5.5}.
° ≠ Tuwịng Lunes.

° [bawi].{X} Ugat ng salita
bumawi {DT00/fa}. Ang Panginoọn ang nagbigạy at Panginoọn ang bumawi (Hiob 1,21). Bumawi ka bukas sa kantahan.
bawiin {DB10}. Binawi niyạ ang kanyạng sinabi kahapon. Binawi ko ang pagbilị ko. Bawiin ang naubos na panahọn.
bawian {DB10/fb|fp, DB20/fb|fp|fa}. Binawian siyạ ng awto. Binawian siyạ ng tatay ng aklạt. Binawian siyạ ng buhay.
mabawi {DB10}. Nabawi niyạ ang kanyạng lakạs. = Er hat seine Stärke zurückbekommen.
pagbawi {NV} = Zurücknahme (eines Versprechens oder etwas, was man gegegen hatte).

[baya]. {X} Ugat ng salita ≈ haya
|hayaan : bayaan ↔ 20:2|
bayaan {DB10/fp|fg} |2|. Bayaan silạng gumạstos para sa kanilạng pangarap. {W Almario 2007 3.8}.
° magpabaya {DT01/fg|fp} |0|. Nagpabaya siyạ sa pagsunọd sa payo namin.
pabayaan {DB10/fp?ft|fg} |5|. Maaari bang pabayaan mo na akọ? {W Dayuhan 3.2}. ° Huwạg mong pabayaang sumingạw ang pabangọ. {6-7.2}.
° kababayaạn {N}. Bunga ng kababayaạn.
° pabay, mapạgpabay {U} (≈ walạng-ingat).

° bayabas (Psidium guajava).{N/X} Pangngalan

bayad |35|. {N/X} Pangngalan
bayad {N} |4|. Nakikihati na lang ang mga itọ sa bayad ng koryẹnte. {W Rosas 3.3}.
° bahaging bayad {N?U.L N}. Nagbigạy si Pedro ng bahaging bayad para sa kanyạng bagong kọtse.
bayạd {U}.
magbayad {DT10/fg|ft} |11|. Pagkabayad at pagkaalịs ng mamimilịng hinarạp ko'y … {W Nanyang 11.11}. {7-6.5.1} Kailangan mong magbayad ng pilak. {D20/f0/fg/fm} {W Gubat 3.3}.
bayaran {DB10/fp|fg, DB20/fp|fg|ft?fm} |8|. Binabayaran nilạ akọ ng mga pilạk para gumaw ng "wal". {W Gubat 3.36}.
bayad na {DB//X} = Binayaran na.
° ibayad {DB11/ft/fg/fp} |2|. Iyạn ang perang ibinayad mo kay Ronaldo. {W Arrivederci 3.11}.
° makabayad {DT10/fg|ft} {7-3.4} |1|. Makakabayad kamị ng utang namin sa 'yọ. {W Sabong 8.43}.
° makapạgbayad {DT10/fg|ft} |0|.
mabayaran {DB10/ft|fg} |2|. Ngunit hind pa nababayaran ang mga pagkakautang ng Li Hua. {W Nanyang 22.28}.
° magkabayarạn {DT00/mag-kabayaran} |1|. Pinasiyaḥn niyạng patas ang laban at dapat magkabayarạn. {W Sabong 8.31}.
° kabayarạn {N}.
° pambayad, pamayad {N, U} |1|. "Wal po akọng pambayad," anạng bata. {W Piso 3.2}.

bayan |200|. {N/X} Pangngalan
bayan (1) {N} |(1-3) ↔ 80|. Bayan ko (Jose Corazon de Jesus).
bayan (2) {N}. Isạng bayan malapit sa Lipa ang Malvạr.
kabayanan, bayan (3) ☺ {N}. Pupuntạ na akọ sa bayan. Hind nga ba't nagpapabilị rin kamị ng lobo sa aming mga nanay kapạg lumuluwạs kamị sa kabayanan? {W Pagbabalik 3.15}.
pamayanan {N} |10|. Tayo'y nasa yugtọng maaaring tawaging isang "pamayanang pambans". {W Salazar 1996 2.1.1}.
kababayan {N} |20|. Tuwạng-tuw sa kanyạ ang aming mga kababayan. {W Nanyang 21.7}.
mamamayạn {N} |24|. Mamamayạng Pilipino. Araw itọ ng pagsasambạ ng mga mạmamayan sa Jordan. {W Rosas 3.3}.
° mga mamamayạn {Y/M N}. Mga mamamayạn ng Maynila.
° sambayanạn {N}. … pagkakaisạ ng sambayanạn sa iiṣng wika tungo sa pagbubu ng isạng pambansạng kultura at hangarin. {W Plano 3.29}.
makabayan {U} |5|. Bak higịt pang makabayan ang pagsasalit sa Inglẹs. {W Almario 2007 3.3}.

° bayani.{N/X} Pangngalan
Hinangaan ng lahạt ang bayani.
mamayani {DT00/fa/mang+bayani}. Madalạs namamayani sa mga dating kolonisadong bans. { Abeleda 3.4}. Masasabing higịt na namamayani ang unang daloy ng pagsasalin. {W Dasal 3.20}.
bayanihạn {N}.

° bayạw.{N/X} Pangngalan ≠ hipag
:: Lalaking asawa ng kapatịd o lalaking kapatịd ng asawa.

° baybạy (1).{N/X} Pangngalan
Malịng baybạy.
baybayịn {DB10}, bumaybạy {DT10}, magbaybạy {DT10}. Bumaybạy nang pamal.
baybayin {N} :: Kabuuạn ng lahạt ng titik ng isạng wika. … nasa katutubong baybayin ng mga ninuno natin ang ikalawạ. {W Dasal 3.7}.
Baybayin {N} :: Tawag sa dating alpabeto ng mga Filipino.
palabaybayan {N}.

° baybạy (2).{N/X} Pangngalan
baybạy-daạn.
baybạy-dagat.
baybayin (21) {N}. Tumakbọ ang bus sa haywey na kahilera ng baybayin. {W Nanyang 21.2}.

° baynạt.{N/X} Pangngalan
Baynạt sa sakịt.

° bayọ. {N/X} Ugat ng salita
bayọ {U}.
bumayọ {DT10/fa|fp}.
bayuhịn {J/&&}. Binabayọ ng ulạn ang bubọng ng kalesa. {W Nanyang 13.13}.
bayuhan {N}.

° bayọng, bay-ọng.{N/X} Pangngalan
bayọng (2) {N}. Dalawạng bayọng ng palay.

° baywạng .{N/X} Pangngalan
Maliịt ang baywạng ng dalaga.

Wikang Filipino - Wakas ng Talasalitaan baw - bay  
16 Marso 2019

Simula ng pahina   be - bim   Pahinang pamagat ni Filipino   Ugnika