Talasalitaan bao - bau

° bao.{N/X} Pangngalan
:: Matigạs na balạt ng niyog. Para sa paggaw ng uling.
bao ng ulo {N P-C}.

° [baog].{X} Ugat ng salita
° baọg, baog {U} |0|. :: Sa tao: Walạng kakayahạng magkaanạk.
° Sa halaman: walạng kakayahạng mamunga; sa lupa: hind tinitubuan ng halaman.
° pagkabaog {N}.

° baon .{N/X} Pangngalan
Magdalạ ka ng baon pagpasok sa paaralạn.
pabaon {N}.
baunạn.

° baọn.{X} Ugat ng salita
ibaọn. Ibinaọn niyạ ang haligi sa simẹnto.
nakabaọn {J}. Nakabaọn sa lupa ang gint.
kabaong {N}.
pagbabaọn {NV}.

° bapọr  {N/La/Es} Salitang hiram |vapor|
bapọr (1) (≈ singạw).
bapor (2) :: Malakịng sasakyạng dagat, gumagamit ng singạw para umandạr.

° barạ.{N/Es} Espanyol
May barạ ang tubo sa hugasạn.
may-barạ {J}. May-barạ ang ilong ko.
barado {J}. Barado ang tubo sa hugasạn.

° barako.{N/Es} Espanyol
° barako (2).
° barako {U ☺}.
° kapẹng barako {N/Es.L N/Es}.

° barangạybalangay.
° baratịlyo.{N/Es} Espanyol
:: Pagbibilị sa mababa o murang halagạ.

° barena.{N/Es} Espanyol ≈ pambutas

° barik.{N/X} Pangngalan ∼ tagay ∼ tungg
° Isạng barik lang.
° barịk {U}.
° bumarik {DT00/fa}. Bumarik ka muna bago umuw.
° magbarịk {DT00/fa} !!.
° magbarikạn {DT00/fr} {7-8.2}.
° barikạn.
° pagbabarịk {ND}. Tumigil ka na ng pagbabarịk.
° pagbabarikạn {ND}.

° barịl.{N/Es} Espanyol |barril|
Takọt akọ sa barịl.
bumarịl {DT01/fa|fp, DT10/fa|fp}. Sino ang bumarịl ng ibon?
mamamaril {N}.

° barkọ.{N/Es} Espanyol
° barkọ. Malakịng barkọ ang sinakyạn ko pauw sa Maynila.
° barkada (1). Ang barkada ay isạng barkọng pun ng mga sakạy o pasahero.
° barkada (2) . Isạ sa mga barkada nilạ ang pumuntạ sa bahay ni Russell. {W Pang-unawa 3.1}.
° barkero (≈ bangka: mamamangk).

° baro.{N/X} Pangngalan ≈ damịt
|3| Mamahalịng baro't sapatos ang kanyạng suọt. {W Sabong 8.7}.
barong Tagalog :: Pambansạng kasuutạn ng lalaki.
barong :: Makabagong barong Tagalog.

baryạ |7|. {N/Es} Espanyol ≠ sukl
° baryạ. ° Ilạng araw pagdatịng ko sa tindahan, may napulot akọng dalawạng baryạng pilạk habang nagwawalịs. {W Nanyang 7.6}.
° baryạ (2).
° magbaryạ {DT10} |0|.
° baryahịn {DB10} |0|.
makapạgpabaryạ {DT00/fh} |1| {7-4.2}. Naalalạ kong hind akọ nakapạgpabaryạ. {W Ulan 20.12}.

[basa] |40|. {X} Ugat ng salita
° basa {N?} |1| Masyadong mabilịs ang basa mo.
bumasa {DT00/fg, DT10/fg|ft} |3|. Hind akọ makapasok ng trabaho pagkạt ang alam ko lang ay ang bumasa at sumulat. {W Damaso 3.3}.
° bumabasa {N//DT/E}.
magbasạ {DT00/fg, DT10/fg|ft} !! |3|. Sinamantala ko ang mga oras na wal akọng ginagaw para magbasạ ng mga librọ. {W Nanyang 21.1}.
basahin {DB10/ft|fg}. |15| Binasa niyạ ang tul. {W Suyuan 3.14}.
° babasahịn {N//DB/H}. Nagdalạ akọ ng ilạng babasahịn.
° ibasa {DB20/fp|fg|ft} |0|.
mabasa {DB00/ft, DB10/ft|fg} |13| {7-3.1}. Sa tulong pa ng diksiyonạryo, sak niyạ nabasa at naintindihạn ang liham ni Isha. {W Nanyang 13.28}. Sa tingịn nilạ'y nabasa ko ang ibig sabihin ng kanilạng mga salit: … {W Dayuhan 3.20}.
makabasa {DT00/fg} <-kaka-, -kaba-> |4| {7-3.4}. Nakabasa si Tan Sua ng mga kuwẹnto tungkọl sa magigiting na mandirigm. {W Nanyang 12.13}.
mabasa {DB10/ft|fg} |1| {7-3.5.1}. At mababasa niyạ iyọng nakasulat sa bangkạng-papẹl? {W Pagbabalik 3.14}.
° pagbabasạ {ND} |2|.
° mambabasạ {N} |4|. Isạng masugịd na mambabasạ ng Liwayway. {W Damaso 1}.

° bas.{U/X, N} Pang-uri
° bas {U}. Bas pa kamị pagkatapos maligo.
° bas {N}. May bas pa ang damịt.
° mamas {DT00/fg} |0|. Namamas ang salamịn kung tag-ulạn.
° magbas {DT00/fg, DT10/fg|ft} |1|. Nagbas ang bata sa ilog. Nagbas si Maria ng tela.
° mabas {DB10/ft|fg, DT00/fg} |3|. Mababas ka, umuulạn pa. Nabas ng hamọg ang mga bulaklạk.

basag |7|. {N/X} Pangngalan
° May basag ang baso.
basạg {U}. Basạg ang lumang plato.
bumasag {DT01/fg|ft} |2|. Inaantay na akọ ang bumasag sa katahimikan. {W Pagbabalik 3.19}. ° Sino ang bumasag ng salamịn?
mabasag {DB10/ft|fg, DT00/ft} |4| {7-3.1 [2*]}. … para bang nag-aalalạng mabasag ang isạng napakagandạng bagay. {W Nanyang 13.13}. "…" nabasag na rin ang boses ng kanyạng inạ. {W Pang-unawa 3.9}. ° Nabasag ang bao ng ulo niyạ.
° makabasag {DT00/fa} {7-3.4}. Dahan-dahan ka't bak ka makabasag.
° basag-ulo {N/Tb}.
° basag-ulero {N/Tb}.
° madaling mabasag {A//U.L U}. Madalịng mabasag ang manipịs na baso.

° basahan.{N/X?} Pangngalan
(1) :: Piraso ng tela na ginagamit na panlinis o pamunas.
(2) :: Lumang sirạng damịt.

° basal.{J/X} Pang-uri
Basal na lupa.
basal (2) {J} Gr.

° basbạs.{N/X} Pangngalan
basbasạn {DB10}. Kailangang basbasạn ng mga dayuhan ang kahit na anọng gaw sa isạng bans. { Abeleda}.

° baso.{N/Es} Espanyol

° bastạ |13|.{A/Es} Espanyol
|bastar|
° Bastạ hihintayịn kitạ sa tabịng-ilog. {W Nanyang 22.15}.

° Bastạ!.{M/Es} Espanyol |basta ya|

° bastọn.{N/Es} Espanyol ≈ tungkọd

° bastọs.{U/Es} Espanyol |basto|
Bastọs na kilos. Pero ang mga lasịng na nagigịng bastọs … {W Nanyang 22.4}.

° basura.{N/Es} Espanyol ≈ sukal
Kalaykayịn at susunugin ang basura.
basurahạn. Itapon mo ang mga balạt ng saging sa basurahan.

bata. {N/X} Pangngalan ≠ anạk
bata {N} |{N}, {U} ↔ 100|. Noọng mga bata pa tayo. {W Madaling Araw 3.10}.
bata {U}. Upang mahikayat ang mga batang guro. {W Cao 2013 3.33}.
° kabataan {N}. Nasa kanyạ ang lakạs ng kabataan.
° binata {N}. Wal pang asawa ang matandạng binata.
° magbinat {DT00} !!.
° nagbibinat {N//DT/K} (⊥ nagdadalagạ).
nakababata {U/naka-&}. Sa gayọn lang hind mawawalạn ng saysạy ang kasawiampalad ng nakababatạng kapatịd. {W Nanyang 13.17}.

° bata.{N/Es} Espanyol

° [batạ].{X} Ugat ng salita
magbatạ {DT10}.
makabatạ {DT10} .

° Batạngas [bʌ'taŋ.gʌs] !!{N/X} Pangngalan pantangi
:: Lalawigan sa rehiyọn 4A.
Batanggẹnyo {N/Esm, J/Esm}.

° batạs.{N/X} Pangngalan
Sinusunọd ng mabuting mamamayạn ang mga batạs.
batasan {N}. Sa Quezon City ang batasang pambans ng Pilipinas.
Saligạng-Batạs {N/Cd}.
panukalang-batạs {N/Cd}.

° batay |35|.{O} Pang-ukol
batay sa {O MA}. … isạng wikang batay sa isạ sa mga katutubong wika ng Filipinas … {W Almario 2007 3.1}. {13A-4321}
mabatay (1) {DT01}.
mabatay (2) {DT01}. Nababatay sa lagạy ng panahọn ang pag-alịs nilạ.
° nababatay {J//DT/E}.
ibatay {DB11/fp|fa|fl?fc}. Salitạng ibinatay sa Ingglẹs.
pagbatayan {DB20/fc|fa|fp}. Anọ ang pinagbatayan mo ng iyọng pasiyạ?
° batayan, batayạn {N}. Wal siyạng batayan na magreklamo. Kung sa Cebụ namalagi si Legazpi, Sugbuanon sana ang batayan ng ating wikang pambans. {W Almario 2007 3.4}.
batayạng kailangan {N.L J}. Batayạng kailangan upang magtagumpạy ang sipag at kakayahạn.
° pagbabatay, pagkakabatay {NV, N}. Pagbabatay ng isạng salitạng maylapi, mul sa isạng salitạng ugạt.
batayạn {J}. Ang pulạ at ang asụl ay dalawạ sa mga batayạng kulay. Batayạng pangungusap { Aganan 1999 p. 77}.

° Bathalabahala.
bati. {N/X} Pangngalan
° Maligayang bati sa iyong kaarawạn.
bumati {DT01/fg|fp} |3|. Palagi kong idinadasạl na sana'y ikạw ang hahalịk at babati sa akin pagsapit ng alas-dose. {W Madaling Araw 3.6}. ° Sino ang bumati sa iyọ sa kalsada?
batiin {DB10/fp|fg, DB11/fp|fg|fs} |3|. ° Binati ko ang aking kaibigan sa tagumpạy niyạ. Binabati kitạ sa iyọng kasạl. {W Madaling Araw 3.12}.
° pambati {N, U}. Pambating panlipunan.

° batị.{J} Pang-uri
Batịng-batị ang put ng itlọg.
batihịn {DB10}, bumatị {DT10} , magbatị {DT10}. Bumatị ka ng itlọg.
pambatị. Pambatị na de-koryẹnte.

° batibot.{J/X} Pang-uri

° batịd.{J/X} Pang-uri
Batịd mo ba ang malakịng panganib na sinusuọng mo?
mabatịd {DB10}.
ipabatịd {DT10+1/fp|fi|fa}. Ipabatịd mo sa kanyạ ang paks.
kabatiran. Mayroọn kamị lubọs na kabatiran tungkọl sa prodụkto namin. Nasa mga talaksạn ang kabatiran sa kompyuter.
pabatịd {N}.
pagkabatịd {N}.
pagbatịd sa.

° batingạw.{N/X} Pangngalan

° batis.{N/X} Pangngalan

batọ. {N/X} Pangngalan {9A-211}
batọ (1) {N}. Yari sa batọ ang bahay namin. May maliliịt na batọ sa sapatos ko.
° batọ (2) {N}. May sakịt siyạ sa batọ.
batọ {U}. Padẹr na batọ. .
° batọng-buga {N/Tb} .
° ibatọ {DB11/ft|fg|fp}. Ibatọ mo ng sa akin ang aklạt.

Wikang Filipino - Wakas ng Talasalitaan bao - bau  
16 Marso 2019

Simula ng pahina   baw - bay   Pahinang pamagat na Filipino   Ugnika