Talasalitaan bal - bam

bala. {U/X} Pang-uri {9-3 (2)}
bala { P-P=P-U }.
bala {P-L=P-U} Balang bata. Ngunit balang araw alạm ko maiintindihạn din niyạ akọ. {W Girl 3.6}.
° balana, balanạ {U/bala+na}. Nene ang tawag sa kaniya ng balana, patị kaniyang mga pamangkịn. {W Ulan 20.12}.

° bala (2).{N/Es} Espanyol |bala|

° [bala].{X} Ugat ng salita
magbala {DT01/fa|fb} |0|.
balaan {DB10/fb|fa} |1|. Mul kang binalaan ng mga kumare mo. {W Rosas 3.22}.
° babal {N/&} |4|.
 Hind kinailangan ang babala ni Nestor. {W Sabong 8.9}.
babal sa trapikọ. Dapat magịng hayạg ang babal sa trapikọ.
magbabal {DT01/fa|fb}. Nagbabal sa atin ang mga ulap na may bagyọng daratịng.
ibabal {DB11/fp|fa|fb}. Ibabal mo sa iyọng mga kapatịd na malapit na ang bagyọ.

° balabal.{N/X} Pangngalan
balabalin {DB10/fp|fa}. Balabalin mo ang tuwạlya.
balabalan {DB10/fb|fa}. Balabalan mo ang mga bata at gabị na.

° balagbạg.{N} Pangngalan
bumalagbạg {DT00/fa}.
balagbagịn {DB}.
ibalagbạg {DB10/fp|fa}. Ibinalagbạg ni Pedro ang kahoy upang huwạg makaraạn ang aso.

° balaghạn.{N} Pangngalan
kababalaghạn {N}. Isạ sa mga kabalaghạn sa daigdịg. Eines der Weltwunder.
kababalaghạn (2) {N}.

° balahibo.{N/X} Pangngalan
Balahibo ng manọk. Balahibo ng pusa. Magandạ ang balahibo ng aso namin. Ahitin mo ang balahibo sa iyọng bint. Malambọt ang balahibo ng panghiso.

° balak.{N/X} Pangngalan
Anọng balak ang nasa isip mo. Anọ ang kanyạng balak?
magbalak {DT10/fa|fp}. Nagbalak akọng umalịs kahapon. Nagbabalak siyạng pumaroọn.
balakin {DB10/fp|fa}. Binabalak kong bumilị ng bahay.

° balakạng.{N/X} Pangngalan
Malantịk ang balakạng ng dalaga.

° balakịd.{N/X} Pangngalan
Hind siyạ makapagpasiyạ sa kinakaharạp na patong-patong na balakịd. {W Nanyang 22.19}.
mabalakịd {DT01}.

° balakubak.{N/X} Pangngalan

° balam.{X} Ugat ng salita
mabalam {DT00?DB10}. Katulad ngayọn, nabalam ang pag-uw ni Aldo. {W Naglaho 3.2}.bumalam {DT}.
balamin {DB10}.
kabalaman, pagkabalam {V}.

° balangay.{N/X} Pangngalan
° balangay (1):: Makasaysayang tawag ng sasakyạn sa dagat na may manggagaod.
° balangay (2) :: Makasaysayang tawag ng pamayanang may 30 - 100 mag-anạk sa ilalim ng hari o datu.
° balangay (3):: Sangạy ng samahạn.
° balangay (4).
° barangạy, baranggạy [bʌ.rʌŋ.gaɪ].

° balangkạs.{N/X} Pangngalan
° Balangkạs ng bintana. Balangkạs ng dula.
balangkạs (2) {N}.
balangkasịn {DB10/fp|fa}, bumalangkạs {DT10/fa|fp}. Balangkasịn mo ang iyọng gagawịn.
pambalangkạs {J}.

° balani.{N/X} Pangngalan
° balani (2).
° magbalani {DT10/fa|fp}, balaniin {DB10/fp|fa}.
° batubalạni {N/Cd}.
° kabalanian {N}.
may-balani {U}.

° balarila.{N/Tb/bala+dila} Pangngalan
° Ibạng-ibạ ang balarilang Filipino ng balarilang Ingglẹs.
° kabalarilaan {N} F Gr.
° pambalarila {J}.
° makabalarila {J} F Gr. Di-makabalarila.

° balạt.{N/X} Pangngalan
Makatị ang balạt ko. Dilạw ang balạt ng saging. Yari sa balạt ng baka ang sapatos. Matigạs ang balạt ng tinapay. Put ang balạt ng itlọg. May gintọng titik ang balạt ng aklạt. May buhay sa ibabaw ng balạt ng lupa.
balạt (2) {N, J}. Lagi siyạng nakasuọt ng manipịs na itịm na bestida at balạt na sandalyạs na may kataasạn ang takọng. {W Nanyang 11.1}.
magbalạt {DT10/fa|fp}. Sino ang nagbalạt ng mansanas?
balatạn {DB10/fp|fa}. Balatạn mo ang mansanas. = Schäle die Apfel. Binabalatạn nilạ ang aklạt. = Sie binden das Buch.
pabalạt {N} = Bucheinband, -umschlag. Disẹnyo ng pabalạt. = Umschlaggestaltung.
° balạtkay {N/Cd/balat+kayo}.
 magbalạtkay.

° baldosa.{N/Es} Espanyol |baldosa|

° bale.{N/Es, J/Es} Espanyol |vale|
Hind bale. {D N}.
bumale {DT00/fa, DT10/fa|fp}. Bumale akọ sa botika ng mga gamọt. Bumale ka muna ng sampụng piso. Babale ang mga tauhan mamayạ.
bale-wal {J}. Bale-wal sa kanyạ ang sulat ko.

° bali |3|.{N/X} Pangngalan
May bali ang kamạy ko.
bal {J}. Bal ang tadyạng ko.
bumali {DT10/fa|fp} |0|. Sino ang bumali ng sangạ?
baliin {DB10/fp|fa} |0|. Binali ni Pedro ang sangạ.
balian, mabalian {DB10/fb|fp} |0|.
mabali (1) {DB10/fp|fa} |2|. Alạm mo namạn ang ipinag-uutos ng isạng hari, hind puwedeng mabali. {W Samadhi 4.4}.
hind mababali {D J/DB10/F}.
mabali (2) {DB00?DT00} = gebrochen sein. Nabali ang kanyạng bukung-bukong. = Sein Fußknöchel ist gebrochen.

° baligtạd, baliktạd .{U/X} Pang-uri
° Baligtạd ang kamiseta mo. ° At gayọn din sa baligtạd na pamamaraạn.
° bumaligtạd {DT00, DT01, DT10 {7A-131 (6)}. ° Sino ang bumaligtạd sa sinabi ko? Sino ang bumaligtad ng sinabi ko? ° Bumaligtạd ang awto.
° magbaligtạd. Nagbaligtạd ang bangk.
°baligtarịn {DB10}. Baligtarịn mo ang damịt mo. ° Binaliktạd na ayos. {W Aganan 4.3.1.3}.
° ibaligtạd {DB10} |0|. Ibinaligtạd niyạ ang sinabi ko.
° kabaligtarạn {N}. May tungkulin sa pamahalaạn ang mga tao, sa kabaligtarạn, may tungkulin sa mga tao ang pamahalaạn.

[balịk] |110|. {X} Ugat ng salita
bumalịk {DT01/fg|fn} |30|. Bumalịk na lamang akọ sa restorạn makalipas ang isạng oras. {W Angela 3.9}. ° Bumabalịk tuwịng ika-apat na taọn ang taọng bisyeto.
balịk {DT00/X/☺} |2|. Balịk na namạn akọ ngayọn.
magbalịk {DT00/fg |(1)|, DT01/fg|fn} |9|. Nang magbalịk ang uwạk sa kanyạng mga kauri. {W Äsop 3.2.3}. ° Sino ang nagbalịk ng librọ?
° balikịn {DB10} |0| (≈ baligtarịn).
balikạn {DB10/fn?fs|fg} |14|. Binabalikạn niyạ sa ịsip ang mga pangyayari kanina. {W Nanyang 13.15}.
ibalịk {DB10/ft|fg, DB11/ft|fg|fp} |5|. … nang minsạng may ibinalịk na maliịt na aklạt ang aming tagapạglabạ. {W Uhaw 3.11}.
mabalikạn {DB10/ft|fg, DB11/ft|fg|fp} |2| {7-3.2}. Sa mga pagsisikap niyạng mabalikạn at sulatin ang sinaunang kasaysayan ng Filipinas. {W Plano 3.9}.
maibalịk {DB10/ft|fg, DB11/ft|fg|fp} |3| {7-3.3}. Di na natin maibabalik pa ang nakaraạn. {W Tiya Margie 3.9}.
makabalịk {DT01/fg|fn} |4| {7-3.4}. … isip ko na makababalik pa ako sa Salcedo. {W Pagbabalik 3.1}.
pabalikịn {DB10/fg|fh} |2| {7-4.1 (9)}. Hind mo na siyạ pinabalịk. {W Rosas 3.20}.
magkabalikạn {DT00/fr} |2| {7-8.1 (3)}. … kahit magkabalikạn pa tayo ay hind na mananauli ang dati nating pagsasama. {W Arrivederci 3.9}.
° pagbalịk {ND} |7|.
° pagbabalịk {ND} |5|.
° pagbabalịk-loọb {ND.N}. Mas mahalagạ kaysạ gint ang pagbabalịk-loọb ng anạk. {W Nanyang 22.25}.
° balịk-bayan {N/Tb} :: Pilipinong manggagawa sa ibayong bans.
pabalịk {A?U} |10|. Halos hind pa tapos magsalit si Tong ay inanod na ng alon si Ulạng pabalịk sa karagatan. {W Gubat 3.37}.
° [numbalịk].
 manumbalik {DT01} |4|. Pag nanumbalik ang kauntịng lakạs ay umuw na sa tinutuluyạng entresuwelo. {W Nanyang 12.25}.
° magpanumbalịk {DT01} |1|. … mabilịs na nagp̣panumbalịk sa kalusugan ni Tan Sua. {W Nanyang 13.10}.
pagpapanumbalịk {NV} |1|. Ang una nilạng pinag-ukulan ng pansịn ay ang pagpapanumbalịk ng Hebrew. {W Salazar 1996 1.3.19}.

° balikat.{N/X} Pangngalan
° Masakịt ang aking balikat. Tuwịd ang balikat.
° bumalikat {DT10/fg|ft}. Bumalikat siyạ ng kapatịd niyạ hanggạng makaratịng sa paroroonạn.
° balikatin {DB10/ft|fg}. Binalikat niyạ ang bata. Binalikat niyạ ang gạstos.
° ibalikat {DB10}. Ibinabalikat niyạ ang lahạt ng gugol.
° kibịt ng balikat, kibịt-balikat.
 ° magkibịt ng balikat {DT10 P-W}.
° pagkibitạn ng balikat {DB20/fc|fp|fa P-C} {7-5.1}. Pinagkibitạn lang ng balikat ang mga alimura ng kaaway niyạ.

° [balikwạs].{X} Ugat ng salita
mamalikwạs {DT00/fa}.
bumalikwạs {DT00/fa}.
magbalikwạs {DT00/fa}. Nadamạ kong kailangan kong magbalikwạs. {W Dayuhan 3.1}.
balikwasịn {DB10/fp|fa}.

[baling]. {X} Ugat ng salita
bumaling {DT01/fg|fn |4|, DT11/fg|ft|fn} |1|}. Dirẹ-dirẹtso pa rin siyạ at hind bumaling ng tingịn sa mga dinadaanạn. {W Suyuan 5.6}.
° balingwạy, baling-uwạy {N} (Flagellaria philippinensis).
° balinsasayaw {N}.
° balintataọ, balintatạw {N}.
° balintuwạd, balintuwạng {N}.

° balinghọykamoteng-kahoy.{N/X} Pangngalan

° balingkinitan.{J} Pang-uri
Balingkinitan nitong katawạn. { Juan Tamad, Liwayway 26 Nob 2007 p.}.

° balintawak.{N} Pangngalan
:: Babaeng damịt na bumubuo ng baor (blusa), saya (pạlda), balabal at tap.

° balintiyạk Gr.{N/baling+tiyak?} Pangngalan

° balintọng.{N/X} Pangngalan
bumalitọng {DT00}.
magbabalitọng {DT00}.

° balintuna.{J} Pang-uri
magbalintuna, mamalintuna {DT} .
kabalintunaan {N}.

° balisa.{X} Ugat ng salita
balisạ {J}. Balisạ siyạ. "Gabị na'y wal pa si Aldo," sabi ng isip niyạ. {W Naglaho 3.1}. "Es ist schon Nacht, und Aldo ist noch nicht da", denkt sie sich.
mabalisa {DT00/fa?fs}.
pagkabalisa {N}.

° balisungsọng.{N/X} Pangngalan
 = kleine trichterförmige Tüte, aus einem Stück Bananenblatt oder Papier gefaltet. Oft wird ein oder werden mehrere Geldscheine so gefaltet, um einen abgezählten Betrag mit Münzen aufzunehmen.

° balita |27|.{N/X} Pangngalan
balita {N} |14| Mabuting balita. Isinusumpạ ko ang araw na sumabog sa pandinịg ko ang balitang tuluyang dumurog sa puso ko. {W Krus 3.5 }.
° magbalita {DT10} |2|. Ang liham na nagbabalita sa pagkasunog ng Li Hua … {W Nanyang 22.28}.
balitain
ibalita {DB11/fp|fa|fb} |3|. At sak pa lamang akọ aalịs dito sa lupa upang ibalita sa aming kaharian … {W Samadhi 4.3}.
° mabalita {DT00/fs?DB00/fp} |0| {7-3.5.1 [2*]}.
mabalitaan {DB10/fp|fa} |3| {7-3.5.1 [1*]}. Nabalitaan ko namạng napilitang magpakasạl sa isạng babaing Bombay si Fernando. {W Angela 3.17}.
° makabalita {DT01, DT10} |1| {7-3.5.2}. Bagamat hind na siyạ nakabalita kay Ruben … {W Arrivederci 3.5}.
magpabalita {DT10} |0|.
pagpapabalita {NV}.

° balịw.{J/X} Pang-uri
Nangangagạt ang balịw na aso.
mabalịw {DT00/fa?fs}. Nababalịw na yata akọ. {W Madaling Araw 3.8}.

° balkọn.{N/Es} Espanyol |balcon|
balkonahe. Sa wikang Espanyọl, grupo ng mga balkọn ang |balconaje|.

° balo.{N/X} Pangngalan
mabalo {DT00}.

° balọn.{N/X} Pangngalan
Isạng lobo ang nahulog sa balọn na walạng tubig.

° balong.{N/X} Pangngalan
bumalong {DT01}. Naramdamạn kong may nagpupumilit na bumalong sa aking mga matạ. {W Dayuhan 3.22}.

° balot |8|.{N/X} Pangngalan
Tumanggạp akọ ng regalong may Pamaskọng balot.
alisịn ang balot.
magbalot {DT10}. Sino ang magbabalot ng regalo?
° balutin {DB10/fp|fa} |3|. … upang akọ ay yakapin at balutin ng malinis na damịt. {W Damaso 3.4}.
binalot {N//DB/A}:: Pagkaing nakahand na may ulam, kanin at isạng nilagang itlọg o kamatis. Binalot sa dahon ng saging ang binalot.
° mabalot {DB/fp|fa} |3|. Nabalot ng liwanag ang buọng tẹmplo. {W Prutas 3.5}.
ipagbalot {DB20/fb/fa/fp} |1| {7-5.3}. … ipinagbabalot ko siyạ ng bahaw at tirạ-tirạng ulam. {W Angela 3.2}.
° ipambalot {DB./fm|.} |1|.
ipinambalot_ {J//DB/A} |(1)|. Nasa tabị pa ang mga papẹl na ipinambalot. {W Nanyang 13.24}.
pambalot {N}.

° baluktọt.{J/X} Pang-uri
Baluktọt ang kawad.
baluktọt {N}.
bumulktọt {DT01}. Bumuluktọt ang bata sa ginạw.
magbaluktọt {DT10}. Sino ang nagbuluktot ng bakal?
baluktutin {DB10}. Baluktutịn mo ang sangạ. Huwạg mong baluktutịn ang aking sinabi.
ibaluktọt {DB10}. Ibaluktọt mo ang iyọng mga bisig.
mabalugtọt {DB10/fp|fa} = biegen können. Nababaluktọt. = Biegbar, flexibel.
nababalugtọt {J/DB10/E} = biegbar, flexibel.

° balumbọn. {N} Pangngalan lulọn
bumalumbọn, magbalumbọn {DT10}.
balumbunịn {DB10}.

° balụt, balọt.{N/X} Pangngalan
:: Itlọg ng itik na may bilịg na.

Wikang Filipino - Wakas ng Talasalitaan bal - bam  
16 Marso 2019

Simula ng pahina   ban   Pahinang pamagat na Filipino   Ugnika