Talasalitaan ap - ar

° apa.{N/Jp} Hapon
(1):: Pinalutong banịg ng arina (kinaugaliạng gaw ng galapọng) na may asukal, karaṇwang hinahaluan ng itlọg.
(2):: Lalagyạn ng sorbetes yari sa apa.

° aparadọr.{N/Es} Espanyol
Magulo ang mga damịt sa loọb ng aparadọr niyạ.

apat. {UB/X, N} Pamilang {9-2.8}
apat (4), labịng-apat (14), apatnapụ't apat (44), apat na daạn (400). Buong puso siyạng tinanggạp patị ng nakatutuwạng apat na taong kambạl. {W Arrivederci 3.7}.
ikaapat (ika-4), pang-apat {UB, N}.
apatin, pag-apatin {DB}.
apatan, apatạn {N}. Apatạng gilid.
kapat, kaapat {N}. Tatlọng-kapat.
isạng kapat, sangkapat, sangkapat na bahagi.
makaapat {UB}.

apaw. {N/X} Pangngalan
° apaw {N} |0|.
° umapaw {DT00, DT01} |0|.
mag-umapaw {DT00, DT01} |1| {7-8.3}. Nag-umaapaw ang sam ng loọb sa kanyạng dibdịb. {W Unawa 3.8}.

° apdọ.{N/X} Pangngalan
apdọ (2).

° apelyido.{N/Es} Espanyol
Pareho ang apelyido ng amạ at anạk.

° apị.{J/X} Pang-uri
Bansang apị.
mang-apị, umapị {VA10}.
apihịn {VP10}. Hind na kamị aapihịn ng ibạ. {W Girl 3.10}.
pag-apị {NV}.
mang-aapị {N}.

° aplaya [.ʔʌp'la:.jʌ].{N/Es} Espanyol ≈ dalampasigan
May magandạng pinong buhangin sa aplaya.

° apọ.{N/X} Pangngalan
May dalawạng lolo ang apọ.
inapọ {N}. May magandạng buhọk ang lahạt ng inapọ ng aking lolo sa tuhod.
apo {N}.

° apog.{N/X} Pangngalan
apog (1):: Maputịng abọ na kabibi.
apog (2):: Sa kimikạ, ang apog ay calcium oxide o carbonate.
apog (3):: Sa pagsasaka, ang apog ay patabạng may calcium oxyde o carbonate.
batọng-apog :: Batong banlịk na binubu ng calcium carbonate.

° apọy.{N/X} Pangngalan
Kung nasaạn may usok, may apọy rin.
apuyịn, mag-apọy. Nag-aapọy sa lagnạt ang kanyạng katawạn.
apuyan. Puwẹdeng sunugin sa apuyan ang mga basurang papẹl at plastik, ngunit hind ang mga bote at lata.

Mga apoy.
alab.
apọy.
ningas. siklạb.

° [apuhap].{X} Ugat ng salita
umapuhap {VA}.
mag-apuhap {VA}. "…", naaalangang tanọng ni A Chuan, tila nag-aapuhap ng mapag-uusapan. {W Nanyang 21.14}.

aral |140|. {N/X} Pangngalan ≠ tuto
aral {N}. Pagsasalin ng mga aral ng Kristiyanismo sa mga katutubong wika ng Filipinas. {W Dasal 3.3}.
mag-aral {DT00/fg, DT10/fg|ft} |18| . Kailangang magsikap ka at mag-aral na mabuti. {W Nanyang 21.6}. Nagpasiyạ siyạng mag-aral ng Inglẹs. {W Nanyang 13.28}.
° aralin {DB10} |0|.
makapag-aral {DT10/fg|ft} |8| {7-3.4}. Itọ sana ang hulịng pagkakataọn niyạng makapạg-aral. {W Daluyong 2.5}.
pag-aralan {DB10/ft|fg} |9| {7-5.2 [1*]}. Parehong kụrso ang pinạg-aralan namin. {W Angela 3.13}.
pinag-aralan {N//DB/N}. … ang mga taong may pinag-aralan ang kaagaw mo … {W Material Girl 3.5}.
mapạg-aralan {DB10} |2| {7-5.4}. … nagkaroọn akọ ng pagkakataọng mapạg-aralan ang wika … ng dalawạng bans. {W Nanyang 2.4}.
° pag-aaral {ND} |40|. Sa pag-aaral sa Mahal na Passion, nilinaw ni Rene B. Javellana na … {W Dasal 3.18}.P. machte R.B.J. deutlich, dass ...
° kaaral {N} |0|. May 20 kaaral sa klase ko.
° aralịn {N} |1|. Takdạng-aralịn. Isạng gabị habang naghahand akọ ng aralịn para kinabukasan … {W Pagbabalik 3.10}.
° mag-aarạl {N} |0|. May tatlọng daạng mag-aarạl ang paaralạng iyọn.
paaralạn {N} |17|. Minsạn, sa pag-uw ko buhat sa paaralạn … {W Dayuhan 3.13}. ° Paaralạng-bayan, paaralạng publikọ. Paaralạng pribado.
° pampaaralạn {U} |2|. Aklạt-pampaaralạn.
° pangaral {N}.
 pangaral {N} |4| Mahigpịt na pangaral.
pangaralan {VP10/fb|fa} |3|.
° ipangaral {VP10/fp/fa/i+pangaral} |1|. … nang siyạ'y nabubuhay pa, ay lagi niyạng ipinangangaral: … {W Ambrosio 2006 2.3.7}.

° [arap].{X} Ugat ng salita ≈ panaginip
mangarap {VA00/fa} |3|. Huwag kang mangarap.
° pangarap {N}.
 pangarap {N} |51| Masarạp palạ ang pakiramdạm kapạg natupạd mo ang isạng pangarap na sa una pa lamang ay alạm mong hind na magkakatotoọ. {W Madaling Araw 3.9}.
pangarapin {VP10} |2|. Hind ko pinangarap magịng tagapagtaguyod ng pag-asa … {W Aquino 2010 3.2}.
mapangarap {VP10/fp|fa} |0|. Napapangarap kitạ gabị-gabị.
mapangarapịn {J}.

° araro. {N/Es} Espanyol
mag-araro {VA00, VA10}, araruhin {VP10}. Sino ang nag-araro? Sino ang nag-araro sa bukid? {VA00}. Sino ang nag-araro ng gulayạn?

° araw   {N/X} Pangngalan
araw (1). Mainit ang araw sa langit.
araw (2) :: Araw na may labịndalawạng oras. Maaraw ang araw, madilịm ang gabị.
araw (3) :: Araw na may dalawampụ't-apat na oras. May pitọng araw sa isạng lingg.
° araw (4) (≠ pẹtsa). Anọng araw ngayọn?
kaarawạn {N}. Ikadalawampụ't limạng kaarawạn ng kasạl. … aklạt na … at inilathala ng Lungsọd Maynila para sa pagdiriwang ng ikasandaạng kaarawạn ni Bonifacio. {W Almario 2006 16.12}.
° may kaarawạn. Pinalibutan nilạ ang may kaarawạn at sak inawitan.
tag-araw. Mainit at matuy ang tag-araw.
° arawạn {U}. Mul pa nọng isạng taọn, umaabọt sa dalawạng piso ang arawạng kita ni Tan Sua. {W Nanyang 12.9}.
° pang-araw-araw {U}. Pananalitạng pang-araw-araw Gr.
° araw-araw {A} {9-5.3}. At halos araw-araw na ng silạng nagkikita. {W Suyuan 5.5}.

Mga Araw na Linggo.
Espanyol ang lahat ng araw maliban sa Linggo.
Lunes.
Martẹs.
Miyẹrkulẹs.
Huwebes.
Biyẹrnes.
Sabadọ.
Lingg.

° Arạy!.{I} Padamdam ≈ arụy

° arbulạryo, albulạryo.{N/Es} Espanyol |herbolario|
:: Manggagamọt na gumagamit ng sinaunang kaalaman sa panggagamọt.

ari. {N/X} Pangngalan
° Ari ni G. Casto ang lupang itọ.
° ari {N} :: Bahagi ng katawạn ng tao at hạyop na ginagamit ukol sa reproduksiyon.
° mag-ari {DT10}. Siyạ ang nag-aari ng maṛming lupa.
° ariin {DB10: .L A//U}. Ariing tunay ang kanyạng sinabi. ° Inaring tamạd si Pedro ni Juan.
° maari {DB}.
° pag-aari {ND}. Pag-aari ng gobyerno ang lupa.
° ari-arian {N/&&}. Wal pang anumạng ari-arian ang pamịlya. {W Nanyang 13.17}.
° may-ari {N}. May-ari ng lupang iyọn si G. dela Cruz.
° pagkamay-ari, pagmamay-ari {N}.
° paari {U} Gr.
maaari, maaari {AH/DN} {9-6.1.3}.
  Maaari bang maglihim akọ sa 'yo? {W Daluyong 15.03}. Wal ni sinumạng tao ang maaari kong malapitan. {W Damaso 4.3}.
maaari, maaari {A//AH: P-L  P-0 } {9-6.3}. Maaaring nasa ibab lamang itọ ng langit dahil … {W Ambrosio 2006 1.3.2}.
maaari, maaari {U//AH}. Pumarito ka kung maaari. Anọng maaaring programa ang dapat na ilapat sa unibersidạd … {W Cao 2013 3.19}.
° di-maaari {U}.
° pagkamaaari {N}.

° arina, harina.{N/Es} Espanyol
:: Putịng giniling sa trigo.

° aritmetikạ.{N/Gr/Es} Griechisch - Griyego
:: Aghạm ng mga bilang.

Aritmetika.
Pagdaragdạg 2 + 3.Dalawạ na dagdagạn ng tatlọ ay limạ.
Pagbabawas5 - 3. Limạ bawasan ng tatlọ ay dalawạ.
Pagpaparami2 x 3. Dalawạng beses na tatlọ ay anim.
Paghahati6 / 3. Anim tatlọ ay dalawạ.

° arnibal.{N/Es} Espanyol |almibar|
:: Asukal na iniluto sa tubig hanggạng lumapot, at kinakain sa tahọ.

° arọk.{N/X} Pangngalan
umaṛok {VA10}= Tiefe ausloten.
aarukịn {VP10}.
maarọk {VP10}. Hind niyạ talagạ maarọk ang saloobịn ng dalaga. {W Nanyang 13.16}.

° aroskạldo, aruskạldo{N/Es} Espanyol ≈ lugaw
:: Isạng uri ng lugaw na yari sa sabạw ng manọk at luya.

° ạrte.{N/La/Es} Espanyol ≈ sining
maạrte.
artịsta {N} {8-3.1 (2)}.

° [arug].{X} Ugat ng salita
umarug {VA01/fa|fb}. Sino pa ang aarug sa kanilạ kapạg matand na silạ at hindị na makapagkayod? {W Rosas 4.21}.
mag-arug, arugaịn {V.}.

° Arụy!.{I} Padamdam ≈ arạy

Wikang Filipino - Wakas ng Talasalitaan ap - ar  
16 Marso 2019

Simula ng pahina   as - at   Pahinang pamagat ni Filipino   Ugnika