Talasalitaan an

-an {x} Panlapi
-an (1) {6A-401} Hulapi ng pandiwa.
-an (2) Hulapi ng pangngalan (lugar, …). puntahan tauhantirahan
-an (3) Hulapi ng pang-uri. agaranbiglaan
-&&-an (4) Hulapi ng pangngalang may pag-uulit ng ugat. anạk-anakan

[anak]. {X} Ugat ng salita
kaanak {N, U} |1|.
° angkịn {N, U}. Siguradong mapapanatili ni Inạy ang angkịng gandạ niyạ. {W Tiya Margie 3.4}.
° mag-anak {N}.
 kamag-anak {N} |16|. Maliban sa sariling kamag-anak. {W Nanyang 12.25}. Napakalapit na kamag-anak ng lahạt ng wikang katutubo sa Pilipinas. {W Salazar 1996 2.1.15}.
pangmag-anak {J}. Salu-salong pangmag-anak.

Mga kamag-anak.
Mga nuno: Lolo at lola
ingkọng at impọ.
Mga magulang: Amạ at inạ
.
Kapatịd: Kuya, ate, …, buns
.
Anạk.
panganay.
iho, iha.
Apọ.
Tiyọ at tiyạ.
Pịnsan.
Pamangkịn.
Bayạw at hipag.

anạk |180|. ≠ bata
 anạk {N} |(160)|. Nagkaroọn siyạ ng anạk sa ikalawạng asawa. {W Nanyang 13.10}.
° manganạk {DT00/fg, DT10/fg|ft} |(1)|. Nanganạk siyạ ng babae.
° mag-anạk {DT00/fg} |(3)|. Hind nag-aanạk ang mga bakang iyọn.
ipanganạk {DB00/ft} |(8)| {7-6.1 [1*]}. Ipinanganạk noọng 22 Oktubre 1939.
magkaanạk {DT00/fg, DT10/fg|ft} |(2)| {7-8.1 (1)}. Nagkaanạk si Leonor Rivera ng dalawạ. {W Pag-ibig ni Rizal 3.7}.
° kapanganakan {N}. Ngayọn ay ikalabịng-anim na taọn ng kapanganakan ko.
° anạk-anakan {N}. Anạk-anakan si Gloria ni Juan.
° inaanạk {N}.
° panganaganạk {N}.
° panganakan {N}.
° angkạn {N/anak+an?}.
 Buhat siyạ sa isạng maharlikang angkạn.
kaangkanạn {N}.

° anạn, an-ạn.{N/X} Pangngalan
:: Sakịt sa balạt (ng mukh).

° anạs.{N/X} Pangngalan
ianạs {VP10, VP11}.
mag-anasan {VA00/fr/mag+anasan}.
anasan {N}.
paanạs {D}. Paanạs na sinabi niyạ sa pamangkịn "...". {W Nanyang 12.30}.

° anay (Isoptera).{N/X} Pangngalan
:: Kulisap na kumakain ng kahoy na patạy.
Maraming anay sa lumang bahay na itọ.
anayin {VP00}. Inanay ang poste.

° andạr.{N/Es} Espanyol |andar| ∼ takbọ
Hind maingay ang andạr ng makinạng itọ.
umandạr {VA00}. Umaandạr na ang relọs.
magpaandạr {VA10}, paandarịn {VP10}. Sino ang nagpaandạr ng awto?

ang |5775|. {TT} Pananda {2-2.2}
ang (1) {TT}. Nakasaklạy ang kanang bisig. {W Bulaklak 8.10}. Naroọn pa rin ang ilạng nagtitindạ. {W Bulaklak 8.10}. Ang nangyari'y nangyari na. {W Bulaklak 8.8}.
ang (2) {A/UT} {2-3.3}. Ang mga itọ ang ilạn sa mga pagbabago ng Kristiyaṇsmo. {W Ambrosio 2006 1.22}.

° angạt.{J/X} Pang-uri
Angạt ang ulunạn ng kama.
mag-angạt {VA10} |1|. Nag-angạt ng karpenterong magigịng supervisor ang may-ari.
angatịn {VP10}. Angatịn mo ang kahọn.
iangạt {VP10/fp|fa}. Iangạt mo ang bakal.
maiangạt {VP10/fp|fa} {7-3.3}. Naiangạt ko ang mabigạt na bakal.
makapag-angạt {VA10} {7-3.4}. Nakapag-angạt akọ ng mabigạt na bakal.

° angaw.{N/Ch} Intsik≈ milyọn
sang-angaw.
sanlibong-angaw.

° anghạng, hanghạng.{N/X} Pangngalan
maanghạng {J}. Maanghạng ang pamịnta at sili.

° angkạnanạk.
° [angkạs].{X} Ugat ng salita
umangkạs {VA01/fa|fb}. Umangkạs sa akin ang pịnsan ko.
mag-angkạs {VA00/fa}. Mag-angkạs tayo.
angkasạn {VP10/fp?fb|fa}. Huwạg mo siyạng angkasạn sa bisikleta.
iangkạs {VP10/fp?fb|fa}. Iniangkạs akọ ni Juạn sa kanyạng kọtse.
maiangkạs {VP10/fp?fb|fa} {7-3.3}. Para namạn may maiangkạs akọ sa aking matuling bisikleta. {W Mumo 3.8}.
magkaangkạs, magkakaangkạs {J}. Magkaangkạs silạng dalawạ sa bisikleta.

° angkạt .{N/X} Pangngalan
Bagong angkạt sa Tsina.
umangkạt {VA10}, angkatịn. Umaangkạt ng palay ang Pilipinas.

° angkịn.{N/X} Pangngalan
° angkịn {J}. … mapapanatili ni Inạy ang angkịng gandạ niyạ. {W Tiya Margie 3.4}.
umangkịn {VA01/fa|fp}.
mag-ankịn {VA10/fa|fp}. … ang tao na mulịng nag-aangkịn ng dangạl sa sarili upang tunay na makapagsarilị. {W Almario 2006 16.42}.
angkinịn. … mga luha ang aking nagịng pabaon para sa isạng kaligayahang isạng gabị ko lamang inangkịn. {W Madaling Araw 3.12}.
maangkịn {VP10/fa|fp}. … tinahulạn niyạ iyọn nang tinahulạn upang maangkịn din ang butọng pag-aari nito. {W Äsop 3.1}.

° angkọp.{J/X} Pang-uri
Angkọp na suọt. Angkọp na laruan sa mga bata ang pạrke. Angkọp na sagọt.
iangkọp {VP11/fp|fa|fλ} |1|. Iniangkọp ng guro ang musikạ sa piyanọ.
pag-aangkọp {NV}.
pang-angkop {N} Gr.

° ani .{N/X} Pangngalan
Hind kabutihan ang ani ngayọng taọng itọ.
mag-ani {VA00, VA10/fa|fp}. Nag-ani silạ ng palay.
anihin {VP10/fp|fa}.
pag-anihan, anihan {VP10/fl|fa} {7-5.2 [3*]}. Pag-aanihan ang palayan.
pag-ani {NV}. Walạng mga kapit-bahay na dumatịng upang tumulong sa pag-ani ng magsasakạ. {W Aesop 3.4.2}.
anihạn {N}. Babalịk tayo sa bayan pagkatapos ng anihạn.

° [anib].{X} Ugat ng salita
umanib {VA01}. Umanib siyạ sa samahạn.
aniban {VP10}.
magkakaanib {N}.

anim. {UB/X, N} Pamilang {9-2.8}
anim (6), labịng-anim (16), animnapụ'anim (66), anim na daạn (600).
ikaanim (ika-6), pang-anim {UB, N}.

° aninag.{J/X} Pang-uri
Aninag na kurtina.
manganinag {VA00}.
nanganganinag {J//VA/E}. Telang nanganganinag.
maaninag {VP10}. Sa manipịs na itịm na bestida, naaaninag ang kulay rosas na panloọb na pạlda. {W Nanyang 11.6}.

° anino.{N/X} Pangngalan ≠ lilim
Natatakot ang bata sa kanyạng anino. Pinagmasdạn niyạ ang ilog at doọ'y nakita niyạ ang sariling anino. {W Äsop 3.3.1}.
manganino (1) {VA00}.
manganino (2) {VA00}.
panganino, panganganino {NV}.

° anito.{N/X} Pangngalan
:: Tawag sa banaḷ na tao kung hind kristyano.

anọ. {HN} Panghalip na pananong {12-2.1}
anọ {HN} |ano  anong  ↔ 110|. Anọ mo ba siyạ? {W Nanyang 11.14}. Anọ ang nangyari? Anọ ba? Anọ ka? Anọ akọ sa iyọ? Anọ ka ba? Anọ mo si Juạn?
anọng {UN//HN.L} |35|. Anọng sabi, Nene? {W Ulan 20.15}. Anọng oras na?
ng anọ {TW HN} |1|.
kung anọ {HS(K HN)} |20| {8-4.3.2}. Pagkatapos ay iisipin mo pa kung anọ at kung saạn ka kukuha ng ihahain mamayạ para sa pamịlya mo. {W Rosas 3.5}.
kung anọng {US//HS(K HN)} {9-2.4}. Parang may kung anọng umuugong sa utak ni Tan Sua. {W Nanyang 13.27}.
anọ man, anumạn {HS(HN K), HS(HN.K)}. Pero anumạn ang kanyạng gawịn … {W Nanyang 22.2}.
walạng anumạn. Walạng anumạng sinabi. Walạng anumạn.
kahit anọ {HS(K HN)}. Hind akọ maaaring tumanggạp ng kahit anọ. {W Busilak 3.12}.
maanọ {DT00/fy} |2|. Maanọng pumarito ka.
° hind maanọ {A/UT DT00/fy}. Hind ka maaanọ roọn.
° maanọ kung {DT00/fy K}. Maanọ kung hind siyạ dumatịng.
° maanọ {A//DT00/W}. Maanọng dumatịng na silạ ngayọn.
umanọ {DT00, DT01} {12-2.4}. Umaanọ ka ba roọn?
umanọ {A//DT/N}, di-umanọ. Paano nga ay di maalịs-alịs ang umanọ'y alitan nilạ ni Rica. {W Rica 5.1}.
° anuhịn, anhịn {DB10/ft}. Inaanọ mo ang bata? Aanhịn mo ba iyạn? Aanhịn pa ang bareta, pag may Tide Ultra.
° paumanhịn {N/pa+umano+in} → paumanhịn.
° kaanu-ano {UN/&&} {12-2.2}. Kaanu-ano mo ba si Nina?
° pang-anọ {UN}. Pang-anọ ang sandọk?
° anupa't, anupat {A/ano+pa+at, K}. Anupa't si Vilma, ang utusạn, ay tila dating nakapagsasalit na naputlạn lamang ng dila kung kay napigil. {W Daluyong 15.37}.
paano?, papaano?, paanọ?, papaanọ? {AN} {12-2.3}.
|paano : papaano ↔ 100:10|
 paano?, papaano? {AN: AN  L  D} Paano nangyari iyọn?
paanong? {AN: AN.L D} |2| Paanong nalaman nito ang pangalan niyạ? {W Samadhi 4.4}.
° paanong hind? {AN.L A/UT} |3| Paanong hind sasakịt ang kanyạng ulo sa pag-aalala? {W Nanyang 13.17}.
kung paano {AS(K AN)} {9-4.3.3} |kung paano : kung paanong ↔ 16:8| . Kung paano ko siyạ hahanapin, bahala na. {W Damaso 3.2}.
° paano man {AS(AN K)} |0|.
kahit paano {AS(K AN}} |7|. Kahit paano'y wal na akọng gạstos sa pagkain at tirahan. {W Nanyang 21.20}.
gaanọ?, gaano? {AN} {12-2.3}.
 gaanọ {AN  L  U} |5|. Gaanọ ka kataạs? Gaanọ katagạl? Gaanọ kahalagạ ang paggamit ng wikang Filipino sa sektor ng pangangalakal? {W Cao 2013 3.5}.
gaanọ {AN: P-P=P-A}. Gaanọ ang timbạng mo?
gaanọng {A//AN.L} |5|. Wal nang gaanọng natitirạ. {W Nanyang 12.4}.
hind gaanọng |5|. Nakapikịt pa rin akọ pero di na ko gaanọng nalulula {W Mumo 3.3}. Hind na kamị gaanọng makabibigạt noọn. {W Daluyong 15.31}.
kung gaanọ {AS(K AN)} {9-4.3.3} . … kung gaanọ ko siyạ kamahạl. {W Material Girl 3.12}.
gaanọ man, gaanumạn {AS(AN K), AS(AN.K)}. Gaanọ man kahaba ang pisi niyạ sa lalaking itọ, daratịng at daratịng din siyạ sa dulo. {W Karla 5.209}.
kahit gaanọ {AS(K AN)}.

° anod.{X} Ugat ng salita
anurin {VP10}. Halos hind pa tapos magsalit si Tong ay inanod na ng alon si Ulạng pabalịk sa karagatan. {W Gubat 3.37}.
maanod {VP?VA} {7-3.1 [2*]}. Naanod ng agos ang mga troso.
ipaanod {VP10/fp, VP10/fp|fi} {7-4.1 (10)}. Magkakasunọd na ipinaanod ko ang tatlọng bangkạng-papẹl. {W Pagbabalik 3.13}.
patianọd {N}. "Iyạn ang totoọ, Edwin," patianọd ni Melody. {W Angela 3.14}.

° antạ.{N/X} Pangngalan
° Naaamọy na ang antạ ng langịs.
umantạ {DT00/fy} {6A-3431 (4)}. Umaantạ ang mantikịlya kapạg matagạl na.
maantạ {U}. Maantạ ang langịs.

° antala |0|.{N/X} Pangngalan
° umantala, antalahin, maantala.

° antạs.{N/X} Pangngalan ∼ yantạs
Antas ng pasahod. Ang tinatayang agwạt ng temperatura ay mulạ 25 hanggạng 31 antạs ng Celsius. {PAGASA}.
kaantasạn {N}= Steigerung (von Adjektiven).

antạyhintạy.
° antịg.{N/X} Pangngalan
maantịg {VA01}. Labis na naantịg si A Chuan sa mga sinabi ng katipạn. {W Nanyang 22.19}.

° antọk.{N/X} Pangngalan
Talagạng antọk ang bata pagkatapos maglar. Ilạng gabị na, mailạp pa rin sa akin ang pagdalaw ng antọk. {W Estranghera 3.1}.
antukịn {VP00?VA00} {7-2 (2)}. Inantọk siyạ, subalit hind lubọs na nakatulog.
pag-aantọk {NV}. Napansịn ng mga pasahero ang pag-aantọk ng tsuper.
antukin {J}.

° antọt.{N/X} Pangngalan
umantọt {VA00/fs}.
maantọt {J}.

° anyaya |8|.{N/X} Pangngalan ≈ yaya
anyaya {N} |1|. Hind mo kayang tanggihạn ang anyaya ng ilog. {W Ulan 20.23}.
mag-anyaya {VA01, VA10} |0|. Sino ang nag-anyaya sa kanilạ sa miting? Nag-anyaya siyạ ng maraming tao sa salu-salo.
° nag-anyaya {N//VA/A} |0| (≠ maybahay).
anyayahan {VP10/fb|fa} |4|. Madalạs akọng anyayahan ni Fernando sa kanilạng condo unit. {W Angela 3.15}.
pag-anyaya {NV/mag-anyaya} |1|.
paanyaya {N} |2|. Kanina lang, natanggạp ko na ang iyọng paanyaya. {W Madaling Araw 3.12}.

° [anyaya] (2) .{X} Ugat ng salita
kapanganyayaan {N}.

° any.{N/X} Pangngalan
° Sa any ng ibon. ° Apat na any ng buwạn. ° Labis kong ikinamangh ang kanyạng nagịng any. {W Angela 3.7}.
° umany {VA00}. Umany siyạng parang mahirap.
° kaanyuạn {N}. Ang parụparọ ay ang kaanyuạn ng maraming kulisap. ° Bilọg ang kaanyuạn ng bul. { Physics, Liwayway 16 En 2006 p.45}.
palaanyuan {N}.

Wikang Filipino - Wakas ng Talasalitaan an  
16 Marso 2019

Simula ng pahina   ap - ar  Pahinang pamagat ni Filipino   Ugnika