Talasalitaan al

° ala-, alas-, ala, alas.{D?/Es} Espanyol
° |alas- : alas ↔ 15:2|
° Mga ạlas-ọtso na ng gabị kung makauw itọ sa entresuwelo. {W Nanyang 12.9}. Ala-una.

alaala |60|. {N/X} Pangngalan ≈ gunit
alaala {N} |alaala : alala ↔ 13:0| Kung saạn mayaman akọ sa mga masasayạng alaala ng aking kabataan. {W Pagbabalik 3.1}.
° alaalahin, alalahin {DB10} |alaalahin : alalahin ↔ 1:4|. Sa akin lang, 'yong nakakakilos akọ nang walạng masyadong inaalala. {W Estranghera 3.7}.
° makaalaala {DT10} |0|. Sino ang nakaalaala ng pẹtsa ng pịsta?
maalaala, maalala {DB10/ft|fg} |maalaala : maalala ↔ 13:16| {7-3.5.1}. Hanggạng ngayọn, naalaala ko pa rin si Nieva. {W Estranghera 3.1}. Naaalala ko pang malakạs na sigạw ng hari. {W Pagbabalik 3.2}.
magpaalaala, magpaalala {DT00+01/fh|fg} (7-4.1 (7)) |2|. Na kahit pilit kong ibaọn sa limot, patuloy na nananariwa at nagpapaalala sa lugạr na iyọn. {W Pagbabalik 3.1}.
ipaalaala, ipaalala {DB10+01/ft|fh|fg} |1| (7-4.1 (10)). Alas-tres na ng umaga, gustọ ko lang ipaalala sa iyọ. {W Madaling Araw 3.7}.
° paalala {N} |6|. Sak ko maririnịg ang paalala, pakiusap, pagsusumamo ni Inạ. {W Dayuhan 3.2}.

° alab.{N/X} Pangngalan
mag-alab. Nag-aalab ang bahay. Nag-aalab ang kanyạng puso sa pag-ibig sa Diyọs.
pag-alabin {VP10} {7-5.1}.
papạg-alabin {VP00/fa} {7A-512}. … upang mulịng papạg-alabin ang buhay natin kay Krịsto. {W Katesismo 3.32}.

° alabọkalikabọk.
alaga. {U/X} Pang-uri
° alaga {U} |3|. Alaga ang kanilạng bahay.
° mangalaga {DT01/fg|ft?fp} |1|.
mag-alaga {DT01/fg|ft?fp, DT10/fg|ft?fp} | sa : ng ↔ 6:2|. Wal kay siyạng mga magulang na naghihintạy at nag-aalaga sa kanyạ. {W Piso 3.4}. Nasubukan naming mag-alaga ng pusa. {W Nanyang 14.1}.
alagaan {DB10/fp?ft|fg} |7|. Nangako ang tiya na aalagaan niyạng mabuti ang kapatịd ko. {W Krus 3.4}.
pangalagaan {DB10/ft?fp|fg} |2| {7-6.2}. … dapat (nating) kilalanin ang ating kultura, padalisayin at pangalagaan itọ. {W Katesismo 3.29}.
° pag-aalaga {NV}. Pag-aalaga ng isd.

° alagạd.{N/X} Pangngalan
Sinundạn si Jesus ng kanyạng mga alagạd.
alagạd ng batạs.

° alahas. {N/Es} Espanyol ≈ hiyạs
mag-aalahạs. Magbibilị ng hiyạs ang mag-aalahạs.

° alạk.{N/X} Pangngalan

° alalạ.{J X?} Pang-uri ≈ nababahala
Alalạ siyạ sa anạk niyạ.
mag-alalạ {VA00}. Labis akọng nag-alalạ. {W Angela 3.6}.
b>alalahanịn {N}. Iwinaksị ni Ada ang mga alalahanịn. {W Bulaklak 8.11}.
alalạng-alalạ {J/Cd}. Kanina pa alalạng-alalạ si Azụn. {W Bulakla 8.13}.

° alalaọn.{?} Pangatnig
Alalaọn ko (mo …).
alalaọng bagạ {?L DI/EC}. Alalaọng bagạ, ipinahahayag wari ng mga misyonerong Espanyọl na kung kasalanan ang pag-uusapan, lahạt ng puwedeng magịng kasalanan ay nagagaw ng mga katutubo kay may salitạ silạ para sa mga itọ. {W Dasal 3.17}.

° alalay.{N/X} Pangngalan
Maraming alalay si Nora.
alalayan {VP10/fb|fa}. Ngayọ'y inalalayan siyạ ng isạng dalaga sa paglalakad nang malayo-layo. {W Nanyang 12.25}.

alam |≈ ≈ 250|. {N/X} Pang-uri/Pangngalan
alam {N} |≈ ≈ 10|. Wal palạ siyạng alam. {W Suyuan 3.13}.
alạm {U} |170|. Alạm ko. Hind ko alạm. Alạm kong ang paggagamọt ay may ibạng kabuluhạn. {W Dayuhan 3.3}. Ang tanging alạm ko lamang ay malayo na ang loọb niyạ sa akin. {W Material Girl 3.11}.
alạm {AH/N} |5| {9-6.1.2}. Alạm kong sumisilip pa rin ang bagong pag-asa para sa kanyạ. {W Estranghera 3.10}.
° alamịn {DB10} |5|. Alamịn mo kung umalịs na si Jose.
° makaalạm {DT10/fg|ft} |2|. Silạng dalawạ lamang ang nakakaalạm ng puno't dulo ng lahạt. {W Karla 5.207}.
° ipaalạm {DB10+01/ft|fh|fg}} |3| {7-4.1 (10)}. Ipinaalam ko na sa may-ari. .
° magkaalạm {DT10} |0|.
° pagkakaalạm {ND} |1|. Sa aming pagkakaalạm, itọ'y kauna-unahang pagtatangk{W Tiongson 4.1}.
° kaalaman, kaalamạn {N} |30|. Tila naglaho ang lahạt ng kaalamạng minahạl sa akin ng ibạng katulad mo. {W Madaling Araw 3.8}.
maalam {U} |2|. Hind nga maalam dati ang mga Teduray sa mga buwạng nabanggịt. {W Ambrosio 2006 2.32}. Maalam akọng lumangọy.
[laman]. (≠ lamạn).
 malaman {DB10/ft|fg/ma+alam+an} |40| {7-3.5.1 [1*]}. Pauntị-unt, nalaman ko ang mga bagay-bagay tungkọl sa babaeng nakaitịm. {W Nanyang 11.5}.
° kinalaman, kinalaman {N} |5|. Pero wal siyạng kinalaman sa kwẹntong itọ. {W Gubat 3.1}.
makialạm.
 makialạm {DT01/fg|ft} |5| {7-9.1 [1*]}. A Song, huwạg kang makialạm! Huwạg na huwạg makikialạm sa usapịn ng matatandạ ang mga bata. {W Nanyang 11.8}.
° pakialamạn {DB10/pakialam+an?} |(2)|. Huwạg mo akọng pakialamạn. {W Bulaklak 8.22}.
pakialạm {N} |9|. Wal siyạng pakialạm kung anumạn ang sasabihin ng ibạng tao tungkọl sa kanyạ. {W Estranghera 3.2}.
pakialamero, pakialamera {N} |0|.
° alamạt {N} |1|.
 May narinịg na ba kayọ sa aming mga alamạt?
maalamạt {J}. Ang Adạrna ang isạng maalamạt na ibong may magandạng awit na nakagagalịng ng mga may-sakịt.

° [alam] (2).{X} Ugat ng salita
° paalam {N} .
 Huwạg kang aalịs na walạng paalam.
Paalam! |8|. Paalam na sa inyọ. {W Nanyang 13.27}.
magpaalam {VA00/mag+paalam, VA01/fa|fb} |16|. Hind siyạ nagpaalam sa tatay at nanay niyạ dahil sa agam-agam na bak hind siyạ payagan. {W Samadhi 4.1}.

alang-alang. {O/X/alang} Pang-ukol
alang-alang sa {O TK} |6| . Sa gayọn, alang-alang sa dalawạng anạk ay nagịng mananayạw si Isha. {W Nanyang 13.30}.
° alang-alang {N} |0|.
° isaalang-alang {DB10} |0|.
° maisaalang-alang {DB10} |2| {7-7.1}. Ngunit hind nilạ naisaalang-alang na bilang isạng bansạng multikultural, multilingguwal ang Filipinas. {W Plano 3.36}.
° pagsasaalang-alang {ND} |1|. Pagsasaalang-alang ng tao sa ikabubuti ng kaniyạng sarili. {W Pano 3.33}.

° alangạn.{J/X} Pang-uri
alangạn {J}|5| Alangạn namạng magkakasama kamịng lahạt sa iisạng bubọng. {W Rosas 3.21}.
° mag-alangạn {VA00/fs?fa} |1|. Dire-dirẹtso sa lab ni Nimfra, hind na nag-alangạn pa si Joe … {W Suyuan 3.1}.
° alanganin {J} |4|. Alanganing mainit at alanganing malamịg ang pakikitungo niyạ sa akin. {W Nanyang 22.2}.

° alat.{N/X} Pangngalan
° Hind ko matiịs ang alat ng tubig sa dagat.
° maalat {U}. Maalat ang adobong niluto mo.
° tubig-alat {N/Cd}, tubig na alat {N L N}. Isd sa tubig-alat.

° alay.{X} Ugat ng salita
° mag-alay {VA10}. Mag-alay ng mga panalangin.
° alayan {VP10}.
° ialay {VP10}.

° albulạryoarbulạryo.
° ale, ali.{N/X} Pangngalan
° ale (⊥ mama):: Magalang na pantawag sa mga babaeng nabibilang sa mas mababang antạs ng pamumuhay na walạng pangalang. Katumbạs ang mama sa lalaki. Ale, nahulog ang inyọng pitaka.
° aling:: Magalang na pantawag sa mga babaeng nabibilang sa mas mababang antạs ng pamumuhay. Dinudugtungạn ng pangalan. Aling Nena.

° Alemạnya.{N/De/Es} Aleman-Espanyol
° Sa wikang Alemạn, die Alemannen ang isạng lahing Alemạn sa timọg-kanluran ng Alemạnya (ngayọn bahagi ng Land Baden-Württemberg).
° Alemạn {U}. Mahirap maintindihạn ang wikang Alemạn.
° Alemana, Alemạn {N}. Alemạn ang mga taong galing sa Alemaṇya.

° alibata.{N/Ar} Arabiko |arif+bata|   ≈ baybayin
° :: Alpabetong Arabikọ tulad ng pagkakakilala sa Pilipinas.

° alikabọk. {N/Cd/alik?+abok} Pangngalan ≈ abọk, ≈ gabọk, ≈ alabọk
Maraming alikabọk sa mesa.
alikabukịn. Aalikabukịn ang mesa dahil sa malakạs na hangin.

°alimango (Portunus pelagicus).{N/X} Pangngalan
alimasag {N} (Portunus sanguinotentus). Malakị ang alimango kaysa alimasag.

° alịn?.{UN} Pang-abay na pananong {12-2.2} ≠ ilạn
° alịn? {UN} |0|. Alịn ang nasa bahay?
° kung alịn {US(K UN)} |0| {8-4.3.1}.
° alịn man, alinmạn {JF(JI C/EC)} |2|. Sa Pransẹs o sa alịn pa mang wika. {W Salazar 1996 1.3.2}.
° kahit alịn {US(K UN)} |0|. Kunin mo kahit alịng gustọ mo.
° ikaalịn?, pang-alịn? {UN}. Pang-alịn kang anạk?

° alingawngạw. {N} Pangngalan
Malakạs na alingawngạw ng putọk ng barịl. {W Material Girl 3.12}.

° alinlangan.{N} Pangngalan
alinlangan {J}.
mag-alinlangan {VA10}. Nag-aalingangan kamị kung itọ ng ang tamang daạn.
makapạg-alinlangan {VA10} {7-3.4}.
nakapạg-aalinlangan {J//VA/E}.
pag-alinlanganan {VP10} {7-5.2}. Pinag-alinlanganan niyạ ang sabi ko.

° alinsangan.{N} Pangngalan ≈ banạs
maalinsangan.

° alipin.{N/X} Pangngalan
pang-aalipin {NV?}. Pagkapawi ng pang-aalipin.
ugaling-alipin {J/Cd}.

° alipungạ (Dermatomykosis).{N/X} Pangngalan

° alipust.{N X?} Pangngalan

[alịs]. {X} Ugat ng salita
° alịs {N} |0|. Bukas ang alịs ni Lola.
umalịs {DT00/fg, DT01/fg|fn, DT10/fg|fn} |50|. Umalịs akọ ng Kinaway, Masbate. {13A-4311 [1] Σ}.
kaaalịs {DP} |2| {6-6.6}. Natanạw ko siyạng kaaalịs lamang sa magarang kọtse. {W Tiya Margie 3.4}.
° mag-alịs {DT10/fg|ft} |0|. Sino ang nag-alịs ng pera?
alisịn {DB10/ft|fg, DB11/ft|fg|fn} |10| . Inalịs ng mga pabo ang ibạ't ibạng kulay na balahibong nakadikịt sa katawạn ng uwạk. {W Äsop 3.2.2}.
alịs {DB//X ☺}. Alịs ang tinịk?
° alisạn {DB20/fn|fg|ft} |1|. Alisạn mo ng tungtọn ang palayọk.
° ialịs {DB11/ft|fg|fp} |1|. Isạng klase ng putik na hind kayang ialịs ng tubig o ng kahit anọ pa mang panglinis. {W Damaso 3.5}.
maalịs {DB10} |2| {7-3.1 [1*]}. Ipinasiyạ niyạng pumuntạ sa downtown upang maalịs ang pagkaaburidọ. {W Pang-unawa 3.3}.
maalisạn {DB10/fp|ft} |1| {7-3.2}. Natakot [ako] na maalisạn ng mana mul kay mama. {W Angela 3.18}.
° maialịs {DB11/ft|fg|fn} |1| {7-3.3}. … subalit hind maiaalịs iyọn sa isạng nagkakasakịt. {W Dayuhan 3.3}.
paalisịn {DB10/fg|fh} |1|. … kung talagạng paalisịn na silạ roọn ni Don Tito. {W Daluyong 15.06}.
° mapaalịs {DB10/ft} {7-4.2}. Hind ko napapaalịs ang sipọng itọ.
mag-alisạn {DT00/fr} |1|. Mangilạn-ngilạn lang ang namimilị, na pagkabilị'y agạd nag-aalisạn. {W Nanyang 11.5}.
° pag-alịs {ND} |10|. Nag-unahạn sa pag-alịs mul sa pạrke ang mga tao. {W Nanyang 12.12}.

° alit.{N/X} Ugat ng salita
pag-alitạn {VP/fc|fa} {7-5.2}.
magkaalịt {VA00/fr} {7-8.1}.
alitan {N}. Pagkuwạ'y inayos pa niyạ ang alitan ng mga kamag-anak namin. {W Nanyang 21.3}.

° alitaptạp (Photuris pensylvanica).{N} Pangngalan

° [alịw].{X} Ugat ng salita
maalịw {VA01/fa|fp?fc}. Bigl akọng naalịw sa mga bulạng nagmumul sa mabangong sabọng pampaligo. {W Damaso 3.5}.
aliwan. Karaniwang aliwan ang sine.
bahay-aliwan {N}. Iyọ'y pagkatapos na nagịng mananayạw si Isha sa bahay-aliwan. {W Nanyang 11.15}.

° aliwalas.{X} Ugat ng salita
umaliwalas {VA00}.
kaaliwalasan {N}.
maaliwalas {J}. Maaliwalas ang kalangitạn kanị-kanina lang. {W Nanyang 13.12}.

° alkampọr.{N/Es} Espanyol |alcanfor|
:: Maputị, aromatiko, tila kristal na substance mula sa punongkahoy na Cinnamon camphora.
alkampọr (2) (ngayọn yari sa naptalina).= Mottenkugel (heute aus Naphtalin hergestellt).

° almirọl [.ʔa.mi'rol].{N/Es} Espanyol
:: Gaw sa gawgạw na gamit upang patigasạn ang labada.

° almusạl.{N/Es} Espanyol ≈ agahan
mag-almusạl {VA00}. Nag-aalmusạl tayo sa umaga.
almusalịn {VP10}. Sinangạg lamang at kapẹ ang inaalmusạl niyạ.

° alo.{N/X} Pangngalan
mang-alo {VA00}. May mga sinasabing tila nang-aalo, sak ihahatịd palabạs ng tindahan ang babaeng nakaitịm. {W Nanyang 11.2}.
aluin {VP10/fp|fa}. Wal siyạng nagaw kund aruin na lamang ang ampọn. {W Nanyang 13.27}.

° alọg.{N/X} Pangngalan ≈ kalọg
Naramdamạn ko ang alọg ng mesa.
umalọg {VA01/fa|fl?VA01/fa|fp}. Sino ang umalọg sa mesa?
alugịn {VP10/fp|fa}. Alugịn (kalugịn) mo ang bote.
magpaalọg {VA}.
paalugịn {VP10/fi|fa}. Bakit mo pinaalọg ang mesa?
magpaalụg-alọg {VA00/fa}. Nagpaalụg-alọg sa daạn ang lumang kọtse.

alọk. {N/X} Pangngalan
° Magkano ang alọk?
alukịn {DB20/fp|fg|ft} |4|. Siyạ ng ba ang inaalọk ni Andrew ng putịng pịldorạs? { Liwayway 17 Mar 2008 p.18}.
° ialọk {DB11/ft|fg|fp} |3|.
° alọk {DB//X} |(2)| = inialọk. Puwede akọng magtrabaho, alọk pa ni Fely. {W Nanyang 22.29}.

° alon.{N/X} Pangngalan
Malakị ang alon sa dagat kahapon. Kuminis ang mga batọ sa kahahampạs ng alon.

° alpạs.{J/X} Pang-uri
Alpạs ang aso.
makaalpạs.
mag-alpạs {VA01/fa|fb?fp}. Sino ang nag-alpạs sa aso?
alpasạn {VP01/fb?fp|fa}. Alpasạn mo ang aso.

° alsa.{N/Es} Espanyol
umalsạ {VA00}. Umaalsạ na ang masa.
alsahịn {VP10}.
alsado. Alsadong tinapay.
pag-aalsạ.

° alulọd.{N/X} Pangngalan
May barạ ang alulọd.

Wikang Filipino - Wakas ng Talasalitaan al  
16 Marso 2019

Simula ng pahina   am   Pahinang pamagat na Filipino   Ugnika