17A Talasalitaang Pambalarila


A   B   D E   G   H I   K   L M N O   P R   S   T   U W Y


17A-1 Pambungad

Naglalaman ng salita at yaring mahalaga o mapapansin sa pambalarilang pananaw ang "Talasalitaang Pambalarila" na ito (Talasalitaan).

Upang saliksikin ang pananalitang nakasulat ay naglikom kami ng bahaging sinipi mula sa lingguhang magasing { Liwayway}, pati mula sa Filipinong aklat (panitikan at akdang makaagham) {16A-2}. Saka isinaayos ito sa "Pagtitipong Panggawaan" (Pagtitipon; dalawang bilang tungkol sa laki nito: May mga sampung libong pangungusap at may mga anim na libong beses na paggamit ng salitang ang). Maaari itong suriin nang mabuti sa pamamagitan ng kompyuter upang makita ang siping kailangan sa akda namin. Galing sa Pagtitipon ang mga lahok sa Talasalitaan. Alinsunod sa pagkakaayos ng talatitikan, iniaayos ang mga angkan ng salita (salitang-ugat o ugat-salita).

Sa tulong ng Pagtitipon tinangka naming suriin ang dalasan ng pangyayari ng angkang-salita at salita {17A-2}. Halata itong natatakdaan sa laman ng Pagtitipon. Hindi namin kayang sabihin kung ito'y napakatamang larawan ng pananalitang nakasulat na Filipino.


• buti {N/X}  Salitang-ugat ng angkang-salita.
• [anak] {X}  Ugat-salita ng angkang-salita na hindi nagagamit na salita.
magpakabuti {DT00/fg} {7-8.4} Panạy-panạy ang bilin niyạng magpapakabuti akọ. {W Nanyang 21.12}  Salitang hinango sa salitang-ugat, saka pangungusap na halimbawa.
⸰ mabuti {U}  Salitang hango na may salitang hango ulit.
 
magpakabuti {DT00/fg}  {DT00/fg} = Susi sa palasusian ng Palaugnayan (kabanata {14A}).
magpakabuti {7-8.4}   {7-8.4} = Pahiwatig sa pangkat ng Palaugnayan.
aminakin  → = Banggit sa (ibang) salitang-ugat.
• alaala {N} (≈ gunit).  ≈ = Singkahulugan.
magbilị {DT10} (∼ magtindạ).  ∼ = Salitang may kawangis na kahulugan.
sanay {N} (⊥ asiw).  ⊥ = Kasalungat.
[laman] (≠ lamạn).  ≠ = Salitang may iba-ibang kahulugan.
 
Iba pang tanda at daglat tingnan sa Palasusian {14A}.
Paraang ilarawan ang diin at impit na pasara tingnan sa Palaugnayan {1-7.3 (4)}.


17A-2 Dalasan

• bayan {X/N} |250|  |250| ang humigit-kumulang na dalasan ng mga salita ng angkang-salitang bayan.
mamamayan {N} |25|  |25| ang dalasan ng salitang hangong mamamayan bilang pangngalan {N} (kasama ang may pang-angkop; sa pandiwa ang lahat ng anyong pamanahon kasama ang mga pandiwari, gayunman walang pangngaldiwa).
mabuti |65| |65| ist die ungefähre Häufigkeit der Ableitung mabuti und der davon wiederum abgeleiteten Wörter (Ableitung zweiten Grades).
|ngayon,  ngayong  ↔ 140|  |140| ang dalasan ng ngayon na walang pang-angkop.
|ngayon : ngayong ↔ 140:12|  |140| ang dalasan ng ngayon na walang pang-angkop, samantalang may |12| lamang halimbwang may ngayong na may pang-angkop.
kib |walang, hindi ~
 :  walang, hindi  ~ ↔ 11:0|
  |11| ang dalasan ng kibo na may wala o hindi, samantalang walang kibo na walang wala o hindi.
|(20)|  Kung binibilang na ang halimbawa sa ibang salitang hango ay inilalagay sa loob ng panaklong |(20)|
|≈ 200| |≈ ≈ 200|  Minamarka sa tulong ng ≈ o ≈ ≈ ang bilang kung pahapyaw lamang ang pagtaya.


17A-3 Talasalitaan

A   B   D E   G   H I   K   L M N O   P R   S   T   U W Y



Wikang Filipino ni Armin Möller
http://www.germanlipa.de/filipino/ug_tala_bala.html
27 Hunyo 2020

Wikang Filipino - Wakas ng 17A - Talasalitang Pambalarila

Simula ng talaksan Ugnika