P R

pa {A/HT} |800| {8-4.1.1}.
Bu pa palạ ang ngipin. {W Ulan 20.19} Ayaw mo nang maparusahan pang mul. {W Rosas 3.22}
pa- {x} Panlapi.
pa- (1) {6-6.5} Unlapi ng pangngaldiwa (pandiwang ma-).
pa- (2) {7-4.1} Panlapi ng pandiwang magpa-, pa--an, pa--in at ipa- (pagkakabago ng paghimok).
pa- (3) {7-4.2} Panlapi ng pandiwang magpagpa-, mapa-, mapa--an at maipa- (pagkakabago ng kakayahan ng paghimok).
pa- (4) {7-4.3} Dinaglat na panlapi ng pandiwang magpa-, pa--an, pa--in at ipa-. pagalịng.
{ VCS pa- 2. (b)}: "prefix used to form verbs meaning to let or to have someone do something for oneself as in pakuha ka ng larawan 'have someone take your picture'."
pa- (5) {7-9.3} Dinaglat na unlapi ng anyong maladiwang paki-. pabilị padaạn.
{ VCS pa- 2. (a)}: "prefix used to form verbs meaning to request or ask someone to do a thing as in pabilị ka ng gatas 'ask someone to buy milk for you'."
pa- (6) Unlapi ng pangngalan. paraạn pakinịg.
pa- (7) Unlapi ng pang-uri (paraan, kalagayan o dako). paayon pabab patungo.
pa- (8) {9-4.3.2} Unlapi ng pang-abay. paanọ pabalịk parati pagalịt paupọ.
pa-&- (9) {6-6.5} Unlapi ng pangngaldiwa (pandiwang ma-). paliligo.
pa-&- (10) Unlapi ng pangngalan. pasasalamat.
pa--an (11) {7-4.1 (8)} Panlapi ng pandiwang balintiyak (pagkakabago ng paghimok).
pa--an (12) Unlapi ng pangngalan (lugar). paaralạn.
pa--in (13) {7-4.1 (9)} Panlapi ng pandiwang balintiyak (pagkakabago ng paghimok).
pag {K} ≈ kung.
pag {K} |35|. Di tulad pag si Tiya Margie ang kasama ko. {W Tiya Margie 3.6}
kapạg {K} |90|. At kapạg nakalabạs na akọ, at sak kitạ hahatakin palabạs. {W Aesop 3.1.2}
pagkạt {K} |25|. Pagkạt ibig niyạ ng katahimikan. {W Daluyong 15.38}
pag- {x} Panlapi.
pag- (1) {6-6.5} Unlapi ng pangngaldiwa (pandiwang -um-).
pag-&- (2) {6-6.5} Unlapi ng pangngaldiwa (pandiwang mag-).
pag-&--an (3) {6-6.5} Unlapi ng pangngaldiwa (pandiwang mag--an).
pag--an (4) {7-5.2} Panlapi ng pandiwang balintiyak.
pag--in (5) {7-5.1} Panlapi ng pandiwang balintiyak.
pagka- (6) {6-6.5.1} Unlapi ng pangngaldiwang panganap.
{ VCS pagka- 2.}: "prefix used in forming adverbs, expressing time after the action of the root as in pagkaalịs 'after departing (leaving)'   pagkatapos 'afterwards'."
pagka- (7) Unlapi ng pangngalan (pangyayari). pagkatao pagkatuto.
pagkama- (7a) Unlapi ng pangngalang hinango sa pang-uring may unlaping ma-. pagkamalapit |pagka+malapit|.
{ VCS pagka- 1. (a)}: "prefix used in forming nouns expressing a certain fact, state or condition as in pagkamasamạ."
pagkang- (7b) pagkamatạy |pagkang+patay|.
{ VCS pagka- 1. (b)}: "prefix used in forming nouns expressing reason or cause as in pagkamatạy 'reason or cause of the death'."
pagkaka- (8) {6-6.5} Unlapi ng pangngaldiwa (pandiwang magka-). pagkakataọn.
pagkaka- (9) {6-6.5.1} Unlapi ng pangngaldiwang panganap.
pagkaka- (10) {6-6.5} Unlapi ng pangngaldiwa (pandiwang magka-).
pagkaka- (11) Unlapi ng pangngalan (panlagay, pamaraan). pagkakasiyasat.
{ VCS pagka- 1. (c)}: "prefix used in forming nouns expressing the manner by which something was done, with the ka- syllable reduplicated as in pagkakaburạ. 'manner by which something was erased'."
pagpapa- (12) {6-6.5} Unlapi ng pangngaldiwa (pandiwang magpa-).
pagpapaka- (13) {6-6.5} Unlapi ng pangngaldiwa (pandiwang magpaka-).
pagsasa- (14) {6-6.5} Unlapi ng pangngaldiwa (pandiwang magsa-).
pag-um-&- (15) {6-6.5} Unlapi ng pangngaldiwa (pandiwang mag-um-).
paki- {x} Panlapi.
paki- (1) {7-9.2} Unlapi ng anyong makadiwa (pakiusap).
paki- (2) Unlapi ng pangngalan (pakiusap, ...). pakiusap pakialạm pakiramdạm.
{ VCS paki- (a)}: "prefix used in forming nouns denoting a request or favor asked as in pakisuyo. 'request o favor asked'."
paki--an (3) {7-9.2} Kumpol-panlapi ng anyong makadiwa.
{ VCS paki (c)}: "prefix used in forming verbs, affixed with -an, -han, -in or -hin meaning 'please' or 'being obliging enough to' as in pakikunin 'please get'   pakitawagan 'please call someone',   pakisamahan sa 'please accompany to',   pakidalhịn 'please bring'."
paki--in (4) {7-9.2} Kumpol-panlapi ng anyong makadiwa.
pakiki- (5) {6-6.5} Unlapi ng pangngaldiwa (pandiwang maki-).
pakikipạg- (6) {6-6.5} Unlapi ng pangngaldiwa (pandiwang makipạg-).
pala- {x} Panlapi.
pala- (1) Unlapi ng pang-uri (ugali). palaawạy palakib palatanọng.
{ VCS pala- (1)}: "prefix used to express 'addiction to' or 'having the habit of' as in palạinọm ng alạk 'having the habit of drinking wine'."
pala--an (2) Unlapi ng pangngalan (lalagyan, pamamaraan). palabigasan palaisipạn.
{ VCS pala- (2)}: "prefix used to express 'arrangement, system' or 'style of' as in palaugnayan. 'syntax'."
[palịt] {X} |33|.
magpalịt {DT00/fg, DT10/fg|ft} |6|. Inaasahan niyạng daratịng ang lahạt ng mga prutas bago magpalịt ang taọn. {W Prutas 3.4}
palitạn {DB10/ft|fg, DB20/fl1|fg|fl2} |5|. Ngunit sa pagdatịng ng kanyạng untị-untịng tagumpạy ay pinapalitan ng kanyạng unang manager na si R. H. ang kanyạng pangalan. {W Regine 3.2}
ipalịt {DB10/ft|fg, DB11/fl1|fg|fl2} |2|. Tinungo ang tokadọr para maghanap ng ipapalịt na damịt. {W Unawa 3.3}
ipagpalịt {DB11/fl1|fg|fl2} |1|. Dahil bak ikạw ay ipagpapalịt sa mga bagong datịng na kababayang manggagaw. {W Rosas 3.18}
kapalịt {N, U} |6|. Isinuko nito ang karapatạng lumigaya, magkaroọn ng isạng masayạ at buọng pamịlya, kapalịt ang kayamanan. {W Tiya Margie 3.11}
panatilitili.
panạy {U/X} |7|.
panạy {U: P-P=P-U} |5|. Panạy ang kantạ ng ibon. Panạy ang papuri sa babae na itọ'y mabaịt at magandạ. {W Nanyang 11.4}
panạy {U: P-L=P-U ? P-N(U.L N)} |0|. Panạy na asukal. Panạy na salit, walạng gaw.
panạy-panạy {U/&&: P-P=P-U} |1|. Panạy-panạy ang bilin niyạng magpapakabuti akọ. {W Nanyang 21.12}
pang- (pam-, pan-) {x} Panlapi {7A-121}.
pang- (1) Unlapi ng pangngalan (kagamitan). pambukạs panukat paningịn.
{ VCS pang- (1)}: "prefix used to form nouns denoting instruments, tools, utensil, etc., as in pang-ahit, pang-ipit, panghiso, pangkahig, panggamot, etc."
pang- (2) Unlapi ng pang-uri (para sa ukol). pang-araw-araw pambahay pandaigdịg.
{ VCS pang- (3)}: "prefix used to form adjectives meaning 'used or utilized for a certain purpose' as in pang-ani, pang-umaga, panggaw, pang-araw, pangngayọn pangmadalian, etc."
pang-&- (3) {6-6.5} Panlapi ng pangngaldiwa (pandiwang mang-).
pang--an (4) {7-6.2} Panlapi ng pandiwa.
pang--an (5) Panlapi ng pangngalan (lunan, basal). pamayanan pananagutan.
pang--in (6) {7-6.3} Panlapi ng pandiwa.
pang--in (7) Panlapi ng pangngalan. panauhin.
pang--in (8) Panlapi ng pang-uri. pangunahịn.
pampa- (9) |pang+pa| {13-4.2.2 (2)} Unlapi ng pangngalan (kagamitan) at pang-uri (ukol sa). pampalasa pampaligo {N, U}.
{ VCS pampa-}: "prefix meaning (a) causing or intended to cause a certain condition or state, as in pampatulog.
(b) a device, tool, or instrument used for a certain purpose, as in pampatigil."
pansịn {N/X} |75|.
pansịn {N} |11|. Isạ itọng usapịn na kailangan pang pag-ukulan ng pansịn. {W Cao 2013 3.32}
pansinịn {DB10/ft|fg} |14|. Didang na hind pinansịn ang ginawạng pagtukoy ni Lino sa kaniyạng hilig na magịng makata at manunulat. {W Daluyong 15.48}
mapansịn {DB10/ft|fg} |30|. Napansịn mo siguro ang aking katahimikan. {W Madaling Araw 3.10}
kapansịn-pansịn {U/&&} |6|. Kapansịn-pansịn ang lalong hind niyạ pagkib buhat noọn. {W Uhaw 3.11}
mapapansịn {U} |3|. Katangiang mapapansịn.
para (1) {O/Es} |(1,2,3) ↔ 550| |para| .
para sa {O TK}. Sa sala may isạng maliịt na mesang nakaayos na para sa hapunan. {W Busilak 3.3}
para ... sa {O A/HT TK}. Para rin sa aking kapakanạn. {W Estranghera 3.8}
para kay {O TK.Y/Ta}. Lahạt ng kuwẹnto at tul ay para kay Joe. {W Suyuan 3.15}
para (2) {K: D/W} (upang). Walạng dahilạn para paghambingịn ko silạ. {W Rica 5.2} Para namạn magkaroọn ng bata dito sa 'ting bahay. {W Mumo 3.8}
para (3) {U/Es} |≈ 120| |comparar|.
para { P-P=P-U } {9-3 (2)}.
para {U: P-0=P-N(U.L N)}. Humagulhọl na parang bata si Rod. {W Suyuan 5.11} Nararamdamạn ko, para akọng nasasakạl sa paghihigpịt ng aking mga magulang. {W Estranghera 3.1} Para akọng kandilang itinulos sa kinatatayuạn ko nang marinịg ang pangalang Fernando Khan. {W Angela 3.12} {GGT}
para {A//U}. Bakit parang di siyạ natatakot sa papuntạng mumo sa bintana? {W Mumo 3.3} Parang may kumurọt sa kanyạng puso. {W Pang-unawa 3.5}
pasok {N/X} |90|.
pasok {N} |3|. Sinabayạn niyạ iyọn ng pasok sa kanyạng kuwạrto. {W Karla 5.202}
pumasok {DT00/fg |8|, DT01/fg|fn |38|, DT10/fg|fn |2|}. Naisip niyạng nabuksạn marahil ang bintana at pumasok sa silịd ang ulạn at hangin. {W Nanyang 14.1}
magpasok {DT10/fg|ft} |7|. Hind akọ maaaring magpapasok ng kahit sino. {W Busilak 3.12}
pasukin {DB10/ft?fn|fg} |8|. Nang pasukin ng tubig-bah ang mga lungg. {W Nanyang 14.1}
pasukan {DB} |9|. Hind na niyạ pinapasukan ang ilạn sa mga asignatura. {W Pang-unawa 3.7}
pinapasukan {N//DB/K, U//DB/K} |(8)|. Dinal siyạ sa ospitạl na pinapasukan ni Isha. {W Nanyang 13.26}
ipasok {DB11/ft|fg|fn} |10|. Ipinapasok ni Nene sa loọb ng bibig ang may sindịng sigarịlyo. {W Ulan 20.12}
magpapasok {DT01+10/fh|fg|fn} |2|. "Koyi Peh, di ba bilin ni Ang Taoke huwạg magpapapasok ng huanna sa loọb ng tindahan?" {W Nanyang 11.8}
pagpasok {ND} |9|. Pero sa nakikita kong patagong pagpasok at paglabạs ninạ Lim Kui at Isha sa tindahan. {W Nanyang 11.9}
pasukạn {N} |1|.
tagapạgpasok {N}. Silạ ang tagapạgpasok sa kabuuạng kulturạl. {W Salazar 1996 1.3.14}
patạy {N/X} |90|.
patạy {N}. Ililibịng bukas ang patạy.
patạy {U}. Wika ng alinmạng patạy na kultura. {W Salazar 1996 1.3.4} Ngunit patạy na ang ilaw. {W Daluyong 15.09}
mamatạy {DT00/fg} |45|. May namatạy na dalawạ pa bago akọ isinilang. {W Dayuhan 3.9}
pumatạy {DT01/fg|ft |2|, DT10/fg|ft |0|} {7-1.3 (4)}. Sino ang pumatạy kay Mildred? { Liwayway 06 Peb 2006}
patayịn {DB10/ft|fg} |6|. Sino ang napatạy mo? {W Laho 3.15} {6A-6112}. Ngayọn, hind nangangahulugạng dapat patayịn ang Inglẹs. {W Almario 2007 3.8}
ikamaṭay {DB/fs|fg} |1|. Sakịt na kanyạng ikinamatạy. {W Pag-ibig ni Rizal 3.7}
pagkamatạy {N/pagkang+patay}. Ikasampụng taọng anibersạryo ng pagkamatạy ng kanyạng inạ ngayọng araw. {W Nanyang 12.23} Biglạng pagkamatạy ng ilaw.
patị {A/UG, A/LM} |44| {9-4.2}.
patị  na  {A/UG} |26|. Nagulat siyạ patị ang mga bata. {W Rosas 4.13} Nene ang tawag sa kaniya ng balana, patị kaniyang mga pamangkịn. {W Ulan 20.12} Patị mga damịt na pinagbihisan ay nakalutang sa tubig. {W Nanyang 14.1}
patị na {A/LM  L :  A A/HG} |18|. Kailangang mabilịs ka kumilos, hind lang kasị ang mga taong may pinag-aralan ang kaagaw mo patị na rin ang mga kapwạ mo busabos. {W Material Girl 3.5} Mahalagạ itọng sagisag hind lamang sa mga Kristiyano kund patị na sa mga kilusạng panlipunan. {W Ambrosio 2006 2.59}
[patịd] {X}.
kapatịd {N} |80|.
Magugunit ko ang sinabi ng dalawạ kong kapatịd na babae. {W Dayuhan 3.8}
magkapatịd, magkakapatịd {N}.
pawa {U/X} |17| ≠ lahạt.
pawa { P-P=P-U }, |pawang : pawa 17:0|.
pawang {U.L: P-N(U.L N)} |pawang  mga , pawang mga ↔ 7|. Ang maitịm na kutis niyạ, ang malalalim at bilọg na mga matạ at ang sarạt na ilong ay pawang tand ng pagigịng "tsutsiya" (mestiso). {W Nanyang 7.11} Pawang mga guro at kạpwa mga doktọr ang nakikiramay nang gabịng 'yon. {W Suyuan 5.1}
pawang {A//U.L: P-D(A.L D …)?} |3|. Lahạt silạ ay pawang nagsasabing siyạ ay isạng matapạt at mabuting tao. {W Nanyang 7.1}
pawang {A//U.L: P-U(A.L U …)} |5|. Pawang tikom ang kanilạng bibig pagdatịng kay Melody. {W Angela 3.20}
pawang {A//U.L?: P-O(A.L O …)} |2|. Ang lahạt ng kwẹnto at tul ay pawang para kay Joe. {W Suyuan 3.15}
[pigil] {X} |≈ 40|.
pigilin {DB10/ft|fg} |11|. Ang pamahalaạng Amerikano na pipigilin din ang mga pahayagạn sa Tagalog. {W Liwayway 3.3}
mapigil {DB10/ft|fg} |8| {7-3.1 [1*]}. Hind ko na napigil ang pagluha. {W Nanyang 21.11}
mapigilan {DB10/ft|fg} |8| {7-3.2}. Sa inịs, di ko na napigilan ang sarili ko. {W Piso 3.3}
[piglạs] {X}.
magpumiglạs {DT00/fg} |1| {7-8.3}. Nagpupumiglạs ang babae. {W Nanyang 12.14}
[pikịt] {X}.
pumikịt {DT00/fg} |3|.
makapikịt {DT00/fg} |5|. Kahit nakapikịt ay may naramdamạn si Samadhi. {W Samadhi 3.3}
pili {N/X} |35|.
pumili {DT10} |4|. Matiyagạng hinahayaan silạng pumili. {W Nanyang 6.7}
piliin {DB10/ft|fg} |8|. Kung pinili lamang nilạ kahit ang Espanyọl. {W Almario2007 3.2}
piliin {DB10/ft(S-)|fg} |2|. Higịt na pinili ni Marga na manatili sa Maynila. {W Laruang Krus 3.4}
pinili, pipiliin {U//DB} |3|. Sa wikang pinili bilang wikang panturo. {W Cao 2013 3.2}
mapagpilian {DB10/ft|fg} |2| {7-5.5}. Nagkaroọn [siya] ng tatlọng sabạy na alọk na mapagpipilian namin. {W Daluyong 15.32}
mapagpipilian {N//DB/H, U//DB/H}.
[pilit] {X} |40|.
pilịt {U} |15|. Pilịt kong nilunọk ang panunuy ng aking bibig. {W Dayuhan 3.22}
pilitin {DB10/ft(S-)|fg}. Pinilit ni Katrina na siyạ ang magtari sa hulịng manọk. {W Sabong 8.1}
mapilitan {DT001/fy|P-L=P-D) ? DB001/fp|P-L=P-D} |8| {7-3.6 ? {7-3.2}. Pag may dumaratịng na ilạng mamimilị, napipilitang pumasok si Lim Kui sa tindahan para harapịn ang mga itọ. {W Nanyang 11.10}
ipagpilitan {DB10/ft|fg} |2| {7-5.3}. Kailangang ipagpilitan mo ang iyọng pagkukunyarịng paratang. {W Rosas 3.14}
magpumilit {DT00/fg} |1| {7-8.3}. Naramdamạn kong may nagpupumilit na bumalong sa aking mga matạ. {W Dayuhan 3.22}
pinaka- {x} Panlapi.
pinaka- (1) Unlapi ng pangngalan (kahalili). pinaka-reyna.
pinaka- (2) {9-2.7 (5)} Unlapi sa pasukdol ng pang-uri.
pitọ {UB/X, N} {9-2.8}.
pitọ (7), labịmpitọ, labịng-pitọ (17), pitumpụ't-pitọ (77), pitọng daạn, pitundaạn (700).
ikapitọ (ika-7), pampitọ {UB, N}.
p {A/HG} |50|.
Sige p, aalịs na 'ko, Salamat p. {W Piso 3.5}
h {A/HT} |12|. Ba't h ba kayọ nagagalit? {W Pang-unawa 3.7}
[p] {X}.
samp {N, UB /isa+pu}.
dalawamp {N, UB}.
pukọl {N/X}.
pukulịn {DB10/fp|fg, DB20/fp|fg|ft} |1|. Pinukọl niyạ itọ ng matalịm na sulyạp. {W Karla 5.207}
pukulạn {DB20/fp|fg|ft} |1|. Pagkatapos niyạng pukulạn itọ ng matalịm na irap. {W Karla 5.202}
ipukọl {DB11/ft|fg|fp} |2|. Matalịm ang ipinukọl na tingịn ni Doray kay Cris. {W Bulaklak 8.14}
pulạ {N/X, U}.
mamulạ {DT00/fg} |6| {7-1.1 (3)}. Lumabạs si Isha na mẹdyo gulọ ang buhọk, bahagyạng namumulạ ang mga pisngị. {W Nanyang 11.6}
mapulạ {U} {7-1.1 (3)}. Mapulạ sa lipstick ang mga labi. {W Nanyang 11.6}
[puntạ] {X/Es} |90| |apuntar|.
pumuntạ {DT01/fg|fn} |15|. Pagkakain, pumuntạ kamị sa likurạn ng bahay. {W Ulan 20.17}
puntạ {DT//X}. Puntạ ka kinạ Bayani. {W Ulan 20.21}
magpuntạ {DT01/fg|fn} |25|. Kung wal rin lang akọng pasok ay sa bahay nilạ akọ nagpupuntạ. {W Tiya Margie 3.5}
puntahạn {DB10/fn?fp|fg} |12|. Halika, puntahạn natin siyạ. {W Nanyang 21.13}
mapuntạ {DB11/ft|fg|fn} |15|. Dito napupuntạ ang kaluluwạ ng mga namatạy sa naturạl na dahilạn. {W Ambrosio 2006 1.39}
makapuntạ {DT01/fg|fn} |1| {7-3.4}. Nakapuntạ ka na ba sa Lipạ?
papuntạ {U} |22|. Bakit parang di siyạ natatakot sa papuntạng mumo sa bintana? {W Mumo 3}
puwede {AH/Es} |40| |poder (puede)|.
puwede {AH/DN} {9-6.1.3}. Bak namạn puwedeng mag-usap muna tayo kahit sandal. {W Suyuan 5.6}
puwede {U?A} {9-6.3}. Puwede na siguro 'yong lumang evening dress ko. {W Karla 5.206} Bakit hind puwede? {W Nanyang 22.15}
puwẹsto {N/Es}.
nakapuwẹsto {U} |1|. Karaniwan na'y nakapuwẹsto kamị sa lugạr na matao. {W Material Girl 3.3}

24. Aug. 2020