D E

daạn {N/X}.
daạn {N} |18|. Pumakabil silạ ng daạn. {W Bulaklak 8.11}
dumaạn {DT00/fg, DT01/fg|fn} |10|. Naisip niyạng dumaạn muna sa maliịt na restorạn. {W Nanyang 12.9}
magdaạn {DT01/fg|fn} |7|. Bihira na ang nagdaraạng sasakyạn. {W Naglaho 3.20}
daanạn, daanan !! {DB10/fn|fg} |9|. Kinailangan niyạng daanạn ang matatarịk na burọl. {W Samadhi 3.1}
dinaanạn, dinadaanạn {N//DB} |(2), (3)|. Dirẹ-dirẹtso pa rin siyạ at hind bumaling ng tingịn sa mga dinadaanạn. {W Suyuan 3.6}
idaạn {DB11/fp|fg|fn} |5|. Idadaạn nilạ akọ sa mataạs na bintana. {W Mumo 3.2}
maparaạn, mapadaạn {DT01/fg|fn} |4| {7-3.5.1 [3*]}. Ngunit nang siyạ ay malapit na, napadaạn siyạ sa isạng ilog. {W Aesop 2} Nang mapadaạn siyạ sa salamịng nakasabit sa dingdịng, napatigil siyạ. {W Pang-unawa 3.3}
magpadaạn {DT00+10/fh|fg} |1| {7-4.1 (7)}. Si Didang at si Lino ay nagparaạn pa muna ng maraming sandal. {W Daluyong 15.11}
mapạgdaanạn {DB10/fn|fg} |1|.
napạgdaanạn {U//DB/N} |(1)|. Pero bago sila natutong lumipad, marami rin silạng napạgdaanạng hirap. {W Estranghera 3.4}
paraạn {N} |75|. Mayroọn akọng naisip na paraạn kung papaano nating gagawịn iyọn. {W Aesop 3.1.2}.
makaraạn {A} |10|. May mga anim na buwạn lamang, makaraạng mamatạy si Inạ. {W Daluyong 15.16}
dahil {K/X} |400|.
dahil {K} |210|. Dahil sawa na siyạ (uwạk) sa pagigịng isạng itịm na ibon. {W Aesop 3.2.1}
dahil sa {O TK} |100|. Nahulaan marahil nito ang lamạn ng sulat sa kanyạng kandungan dahil sa kanyạng any. {W Arrivederci 3.10} Dahil sa pangyayaring itọ, naubusan ng pasẹnsiyạ ang sambayanạng Pilipino. {W Angara 2012 3.4}
dahil dito, diyạn, doọn {O TK.HP} |20|. Naritọ akọ dahil dito raw matatagpuạn ang kayamanang nasa dulong ạrko ng bahạghari. {W Samadhi 4.2}
dalạ {N/X}.
dalạ {N} |{N}, {DB//X} ↔ 32|. Magaạng dalạ.
magdalạ {DT10/fg|ft |8|, DT01/fg|ft |1|}. Marunong din siyạng magdalạ ng damịt. {W Karla 5.206} Siyạ ang nagdalạ sa maletang yantọk. {W Nanyang 21.14}
dalhịn {DB10/ft|fg} |25|. Dinalạ niyạ ang butọ upang iuw sa kanyạng tirahan. {W Aesop 3.3.1}
dalạ {DB//X}. Librọng dalạ ko mul sa Napa. {W Nanyang 22.1}
dalhạn {DB20/fp|fg|ft, DB20/fn|fg|ft} |5|. Dinadalhạn ko kayọ ng mabubuting balita ng malakịng kagalakạn. {Luc. 2:9}
madalạ {DB10/ft|fg} |4|. Marahil, kagaya ni Nieva, nadalạ lang akọ sa impluwẹnsiyạ ng aking mga barkada, parang ibong malaya. {W Estranghera 3.9} Mahusay siyạng magkuwẹnto, madadalạ ka talagạ at matatawa. {W Ulan 20.4}
magpadalạ {DT10/fh|ft, DT11/fh|ft|fn} |12| {7-4.1 (7). Nagpadalạ siyạ ng larawan nilạ ni Papa. {W Nanyang 21.7} BPI na ang magpapadalạ ng remittance ninyọ sa bangk niyạ.
padalhạn {DB20|fp/fh/ft} |1| {7-4.1 (8)}. Nang ikasạl si Isha ay pinadalhạn pa niyạ ng imbitasyon si Tan Sua. {W Nanyang 13.29}
ipadalạ {DB01/ft|fp, DB11/ft|fh|fn} |7| {7-4.1 (10)}. Sa litratong ipinadalạ ni Ahia sa Tengsua, kamukh ko nga siyạ talagạ. {W Nanyang 22.5}
maipadalạ {DB10/ft|fh} |3|. Natanggạp mo ba ang card na naipadalạ ko? {W Rosas 3.8}
dalaw {N/X}.
dalaw {N} |2|. Panạy ang dalaw mo sa simbahan ngayọn. {W Rosas 3.22} Oras ng dalaw.
dumalaw {DT01/fg|fn} |8|. Bigl siyạng dumalaw sa pinaglilingkurạn kong restorạn. {W Angela 3.18}
dalawin {DB10/fn?fp|fg} |12|. Dadalawin natin ang hari. {W Pagbabalik 3.20}
dalawạ {UB/X, N} {9-2.8}.
dalawa (2), labịndalawạ (12), dalawampụ't dalawạ (22), dalawang daan (200). Bukas na bukas din, tayong dalawạ na lamang ang aani sa ating pananịm. {W Aesop 3.4.4} Magugunit ko ang sinabi ng dalawạ kong kapatịd na babae. {W Dayuhan 3.8}
ikalawạ (ika-2), pangalawạ {UB, N}.
magdalawạng isip {DT00/mag+(dalawang isip)}. Hind siyạ nagdalawạng isip na sundạn at hanapin agạd ang dulo ng bahạghari. {13A-101 Σ [1b]}.
dadalawạ {UB}. Dapat ituring ang lahạt ng kultura (at hind iisạ o dadalawạ lamang) ng buọng daigdịg. {W Salazar 2006 2.2.11}
dalawahan {UB} |0|. Sistemang dalawahan.
makalawạ, makadalawạ {A, N} |3|. Makalawạ siyạng nagịng bịktimạ ng mga bulaang saksị. {W Daluyong 2.12} Tuwịng makalawạ.
samakalawạ {A}.
kamakalawạ {A}.
[damạ] {X} ∼ damdạm.
madamạ {DB10/ft|fg} {7-3.5.1 [1*]} |25|. Nadamạ kong kailangan kong magbalikwạs. {W Dayuhan 3.1}
nadaramạ {N//DB/K}. Hind na tayo maaaring dayain ng ating nadaramạ. {W Uhaw 3.19}
makadamạ {DT10/fg|ft} |8| {7-3.5.2}. Siyạ'y nakakadamạ ng pagkapagod at pagkauhaw. {W Anak ng Lupa 3.3}
[damạg] {X} |8|.
magdamạg {A/LM}. Naalaala ko si Inạ at magdamạg na hind akọ nakatulog sa pag-iyạk. {W Daluyong 15.16}
magdamag {N}. Sa isip-isip ni Oden, makakaraos na ang kanyạng bituka sa buọng magdamạg. {W Anak ng Lupa 3.5}
[damay] {X}.
damayan {DB10}. Dinamayan siyạ ng marami.
makiramay {DT01/fg|fp} |5| {7-9.1 [1*]}. Nakikiramay akọ sa pagdadalamhati. {W Suyuan 3.7}
nakikiramay {N//DT/K}. Pawang mga guro at kạpwa mga doktọr ang nakikiramay nang gabịng 'yon. {W Suyuan 3.1}
damdạm {N/X} |150|.
damdạm {N} |1|.
maramdamạn {DB10} |30|. Noọn ko lang naramdamạn ang isạng napakatindịng damdaming ... {W Damaso 4.2} Ngunit patạy na ang ilaw at hatinggabị na ay nararamdamạn pa rin ni Lino na hind makatulog si Bidong. {W Daluyong 15.09}
damdamin {N} |65|. Lumaya ang isipan at damdamin ng mga Pilipino. {W Manunulat 5.1}
pakiramdạm |20|.
pakiramdạm {N}. Anọ ang pakiramdạm mo? Kay namạn ibạng-ibạ ang pakiramdạm ko nang araw na iyọn. {W Damaso 4.2}
pakiramdamạn {DT10/ft|fg/..+an}. Pinakiramdamạn ko kung may maririnịg akọng tinig at kalabọg. {W Angela 3.10} {10A-411 Σ}
dami {N/X}.
marami {U} |{U}, {OD} ↔ 130| {10-4 (4)}. Sa loọb ng maraming taọn. {W Liwayway 3.6}
marami {OD}. Marami siyạng tanọng tungkọl sa pag-aalaga ng mga halaman. {W Rosas 3.33}
[danas] {X}.
maranasan {DB10/ft|fg} |10| {7-3.5.1 [1*]}. Naranasan kong huming ng limọs, kumain ng panịs at ipagtabuyạn ng malilinis na tao. {W Damaso 4.4}
naranasan {N//DB/N}. Mulạ't sapụl na akọ'y magkaisip puro pasakịt na ang aking naranasan. {W Material Girl 3.1}
makaranas {DT10/fg|ft} |3| {7-3.5.2}. Nakaranas akọ ng mga kakatw at katakạ-takạng pangyayaring gaya ng nabasa ko sa mga librọ. {W Nanyang 21.1}
nakaranas {U//DT/N}. Isạng babaeng nakaranas na ng mga unọs sa buhay. {W Nanyang 11.1}
karanasạn {N} |40|. Ibig niyạng takasan ang hind maipaliwanag na karanasan na sumapit sa kanyạ. {W Bulaklak 8.34}
[dap] {X}.
madap {DB00/ft?DT00/fg} |5| {8-3.5.1 [2*]}. Muntịk nang madapa si Tan Sua nang mapatịd sa batọ. {W Nanyang 12.20}
magkandarapa {DT00/fg} |2| {8-8.1 (4)}. "Hay nakụ, ang tao nga namạn bạsta dollars, nagkakandarapa!" naibulọng ko sa aking sarili. {W Piso 3.1}
dapat {AH/X} |150|.
dapat {AH/DN} {9-6.1.3}. Ngunit hind dapat pansinịn iyọn, naisaloọb ko. {W Dayuhan 3.9} Marami pa akọng dapat matutuhan. {W Estranghera 3.8}. Iyọn ang dapat na tingnạn na pamantayan. {W Cao 2013 3.26}
dapat sana {AH/DN A/HG} |3|. Dapat sana nagkaroọn ng mas malakạs na insentibo. {W Cao 2013 3.10}
dati {U/X}.
dati {U} |50|. Pinagmasdạn ni Joe ang mukh ng dating sinisintạ. {W Suyuan 3.2}
parati {A} |6|. Parati siyạng galịt pag-uw ng bahay kapạg natatalo. {W Daluyong 15.14}
[datịng] {X}.
dumatịng {DT01/fg|fn} |80|. May dumarating na sulat at hiro postal buhat sa mga kapatịd ko buwan-buwan. {W Dayuhan 3.11}
daratịng {U//DT/H} |(20)|. Sa daratịng na mga taọn. {W Liwayway 3.3}
maratịng {DB10/ft|fg} |10| {7-3.1}. Kapạg naratịng nito ang maluwạg na bukana palabạs. {W Laho 3.20}
makaratịng {DT01/fg|fn} |15| {7-3.4}. Pa'no nakakaratịng sa mga magulang mo ang mga ginagaw mo sa labạs? {W Estranghera 3.5} Lalong hind dapat makaratịng kay Tan Sua. {W Nanyang 11.8}
kahinatnạn {DB00?10} |4| |ka+hing+dating+an| {7-7.2 [2*]}.
kinahinatnạn {N//DB/N} |(2)|.
kahihinatnạn {N//DB/H} |(2)|. Mịnsan gustọ ko na siyạng sisihin, ngunit wal rin namạng kahihinatnạn ang pagsisi sa ibạ at sa sarili. {W Damaso 4.4}
daw, raw {A/HG}.
May-sakịt daw ang hari. {W Pagbabalik 3.10} Huwạg daw akọng tatanggị sa kanilạ. {W Daluyong 15.46}
di- {x} Panlapi.
di- (1) Unlapi ng pangngalan (pagtatanggi). di-Tagalog.
di- (2) Unlapi ng pang-uri (pagtatanggi). di-karaniwan.
din, rin {A/HG}.
|din : rin ↔ 200:450|.
May pitọng taọn din kamịng hind nagkita. {W Angela 3.18} Sa araw ding iyọn. {W Pagbabalik} Hindi rin kumikib si Inạ. {W Uhaw 3.12} Ibạng asong may hawak-hawak ring butọ sa bibig. {W Aesop 3.3.1}
dinịg {U/X} ≠ kinịg.
marinịg {DB10/ft|fg} |90| {7-3.5.1 [1*]}. Shhh... Bakạ marinịg tayo. {W Suyuan 3.3} Pinakiramdamạn ko kung may maririnịg akọng tinig at kalabọg. {W Angela 3.10} {10A 411 Σ}
makarinịg {DT00/fg, DT10/fg|ft} |9| {7-3.5.2}. Nakakarinịg ka ba? Biglạng-biglạ, nakarinịg si Tan Sua ng mga hibịk mul sa libingan. {W Nanyang 12.12}
dito, diyạn, doọn {TK.HP} ['di:.tɔ], [di'jʌn] [dʒʌn], [dɔ'ʔɔn] {8-4.6 (6)}.
dito, rito |220|; diyạn, riyạn |12|; doọn, roọn |80|. Dito silạ nabuhay kasama ang mga diwata. {W Ambrosio 2006 1.12} Dito tayo kumain. Wal ka na roọn!
dahil dito, diyạn, doọn {O TK.HP}. Dahil dito, napilitan ang magsasakạng tawagin ang kanyạng anạk. {W Aesop 3.4.4}
magkaroọn {DT10/fg|ft} |80| {7-8.1}. Nagkaroọn akọ ng pagkakataọng mapạg-aralan ang wika. {W Nanyang 2.4} Naiisip niyạng kung mulịng magkakaroọn ng gayọng pagkakataọn. {W Nanyang 13.15}
pagkakaroọn {ND} |10|. Masuwẹrte si Fely sa pagkakaroọn ng isạng kasintahang gaya ni Ahia. {W Nanyang 22.5}
itọ, iyạn, iyọnitọ.
ganitọ, ganiyạn, ganiyọnitọ.
[maritọ, mariyạn, maroọn] {7A-113}.
naritọ |15|, nariyạn, naroọn {DT00/N}; nariritọ, naririyạn, naroroọn {DT00/K}. Tagaktạk ang kanyạng pawis nang mapahint siyạ sa tabị ng isạng pinakamatandạng puno na naroọn. {W Samadhi 4.2} Naritọ ang sus kanina lamang.
naritọ, nariyạn, naroọn {U//DT/N}. Pupuntạ akọ sa naroọng simbahan.
[manditọ, mandiyạn, mandoọn] {7A-113}.
nanditọ, nandiyạn, nandoọn {DT00/N}. Hay, bakit nga ba akọ nanditọ sa tabị mo? {W Madaling Araw 3.7} Nandiyạn ka na namạn tinutuksọ-tuksọ ang ating puso.
parito, pariyạn, paroọn |pa+dito, +diyan, +doon|.
parito, pariyạn, paroọn {U} |1,0,1|. Paroọ't parito ang mga tao sa mga kalsada't eskinita. {W Nanyang 21.5}
pumarito, pumariyạn, pumaroọn {DT00/fg/um+parito}. Nang paparito ka'y hind ka ba natakot? {W Lunsod 3.11}
parito, pariyạn, paroọn {DT?} {7-9.3}. Parito! Parito ka!
diyạn, riyạndito.
doọn, roọndito.
e {M/HT} ☺.
Sak alạm mo namạng nag-iipon akọ pauwịng Masbate e. Naisip kong kunin na 'yong anạk ko d'on, e. {W Damaso 3.7}
ewanaywạn.

23. Aug. 2020